ॲनल फिशर: इतका त्रास का होतो आणि शस्त्रक्रियेशिवाय कसा बरा होतो

डॉ. मुरलीधर बूब यांनी वैद्यकीयदृष्ट्या पुनरावलोकन केले — एमएस, एफएआयएस, डीएलएस, एफएमएएस, लॅपरोस्कोपिक सर्जन आणि सर्जिकल गॅस्ट्रोएन्टेरोलॉजिस्ट, शुभम हाय-टेक हॉस्पिटल आणि टेस्ट ट्यूब बेबी सेंटर, अमरावती.

काही रुग्ण याचे वर्णन काचेचे तुकडे बाहेर पडल्यासारखे करतात. कोणी म्हणतो की शौचालयातून उठल्यानंतरही तासभर तापलेल्या सुरीसारखी वेदना राहते. मग जेव्हा त्यांना सांगितले जाते की कारण तांदळाच्या दाण्यापेक्षाही लहान चीर आहे, तेव्हा त्यांचा विश्वास बसत नाही. मला ते समजते. ॲनल फिशर हा मी उपचार करत असलेल्या सर्वात लहान त्रासांपैकी एक आहे आणि तरीही सर्वात वेदनादायी त्रासांपैकी एक, आणि हीच विसंगती लोकांना शौचालयाला जाण्याची भीती वाटायला लावते.

चांगली बातमी अशी की बहुतेक फिशर कोणत्याही ऑपरेशनशिवाय बरे होतात. थोडी कमी चांगली बातमी अशी की ते सर्वात चांगले तेव्हाच बरे होतात जेव्हा त्यांना उघडे ठेवणारे कारण तुम्हाला समजते.

फिशर म्हणजे नेमके काय

ॲनल फिशर म्हणजे गुदद्वाराच्या आतील नाजूक त्वचेला पडलेली चीर. सहसा कडक किंवा खूप मोठा मल त्या त्वचेला गरजेपेक्षा जास्त ताणतो तेव्हा ती सुरू होते. कधी कधी जुलाबानंतर होते, जेव्हा वारंवार जोराने मल बाहेर पडल्याने तेच नुकसान होते. प्रसूतीनंतरही हे होऊ शकते.

वेदना लांबवणारी गोष्ट चीर स्वतः नाही. त्या त्वचेखाली स्नायूंचे एक कडे असते, ज्याला अंतर्गत स्फिंक्टर म्हणतात. मल चिरेला स्पर्श करतो तेव्हा हा स्नायू आकुंचन पावून काही काळ घट्ट राहतो. हे आकुंचन चिरेच्या कडा ओढून वेगळ्या ठेवते, भरून येणाऱ्या त्वचेला पोषण देणाऱ्या छोट्या रक्तवाहिन्या दाबून टाकते, आणि शौच संपल्यानंतरही वेदना टिकवून ठेवते. म्हणजे छोटी चीर एक चक्र बनते: वेदना, आकुंचन, कमी रक्तपुरवठा, जखम न भरणे, आणि पुन्हा वेदना.

मूळव्याधीपासून हे कसे वेगळे आहे ते मी स्वतंत्र लेखात लिहिले आहे: मूळव्याध गंभीर आहे का? शल्यचिकित्सकांना कधी भेटावे. मूळव्याधीचे ग्रेड मी इथे पुन्हा सांगणार नाही.

“डॉक्टर, वेदनेच्या भीतीने मी शौच अडवून ठेवतो. हे चुकीचे आहे का?”

हा मला सर्वात जास्त विचारला जाणारा प्रश्न आहे, आणि हो, याचा उलटा परिणाम होतो. अडवून ठेवल्याने मल अधिक कोरडा आणि कडक होतो, आणि पुढच्या वेळी तीच जागा पुन्हा फाटते. हे चक्र असे तोडा: आधी मल मऊ करा, मग इच्छा होताच जा. वेळेवर जाणारा मऊ मल फिशरसाठी पुढे ढकललेल्या कडक मलापेक्षा खूपच सौम्य असतो.

बरे होण्यासाठी काय मदत करते

उपचाराकडे तीन कामे म्हणून पाहा: मल मऊ ठेवणे, स्नायू सैल करणे, आणि त्वचेला भरून येण्याची संधी देणे.

• फायबर आणि पाणी. जास्त फळे, भाज्या, पूर्ण धान्ये आणि दिवसभर भरपूर पाणी. नुसत्या आहाराने भागत नसेल तर फायबर सप्लिमेंट किंवा सौम्य मल मऊ करणारे औषध मदत करू शकते.
• कोमट पाण्याचा सिट्झ बाथ. काही इंच कोमट पाण्यात 10 ते 15 मिनिटे बसणे, विशेषतः शौचानंतर, स्फिंक्टर सैल करते आणि वेदना कमी करते.
• जोर लावू नका, जास्त वेळ बसू नका. इच्छा झाली की जा आणि काम झाले की उठा. मोबाईल नाही, वाट पाहणे नाही.
• औषधी मलम. फिशर दोन आठवड्यांत सुधारला नाही तर आम्ही अनेकदा स्फिंक्टर सैल करणारे मलम देतो, ज्यामुळे चिरेकडे रक्तपुरवठा परत येतो. काही मलमांनी काही जणांना डोकेदुखी होऊ शकते, तर तसे झाल्यास आम्हाला सांगा. दरम्यान लोकल ॲनेस्थेटिक जेल वेदनेची तीव्रता कमी करू शकते.

अलीकडे सुरू झालेला फिशर यावर सहसा चांगला प्रतिसाद देतो. तो सहा ते आठ आठवड्यांपेक्षा जास्त जुना झाला की त्याला क्रॉनिक म्हणतात आणि तो वेगळ्या प्रकारे वागतो. कडा जाड होतात, आणि बाहेरच्या टोकाला त्वचेचा एक छोटा टॅग दिसू शकतो, ज्याला अनेकदा सेंटिनेल पाइल म्हणतात, किंवा आत एक छोटी मांसल गाठ. फिशर बराच काळ उघडा असल्याची ही चिन्हे आहेत.

अपॉइंटमेंटला काय होईल

कदाचित तपासणीची भीती तुम्हाला सर्वात जास्त वाटत असेल, म्हणून ती कशी होते ते सांगतो. आम्ही बोलण्यापासून सुरुवात करतो: किती काळापासून, किती वेदना, शौचाच्या सवयी, प्रसूती किंवा जुलाबाचा इतिहास. मग त्या जागेकडे हळुवारपणे पाहिले जाते. अनेकदा फक्त त्वचा हलकेच बाजूला केली तरी फिशर दिसतो, आणि वेदना खूप असतील तर आम्ही त्या दिवशी आतील तपासणीचा आग्रह धरत नाही; आधी वेदनेवर उपचार करतो. फिशरमध्ये काही असामान्य वाटले तर आरामदायी परिस्थितीत जवळून तपासणी ठरवली जाऊ शकते. तुम्ही स्पष्ट योजना घेऊन घरी जाल, जी सहसा आहार, सिट्झ बाथ आणि एका मलमाने सुरू होते.

झटपट स्व-तपासणी: वाट पाहणे केव्हा थांबवावे

यापैकी काहीही लागू असेल तर सर्जनना भेटा:

• प्रत्येक शौचाच्या वेळी वेदना, जी काही आठवड्यांपेक्षा जास्त काळ राहिली आहे
• सतत रक्तस्राव, किंवा टिश्यूवर रेषेऐवजी भरपूर रक्त
• बरा होऊन पुन्हा पुन्हा परत येणारा फिशर
• चीर नेहमीच्या जागी (मागे किंवा कधी कधी पुढे मध्यरेषेवर) नसून बाजूला असणे
• एकापेक्षा जास्त फिशर, किंवा गुदद्वाराजवळ स्राव, ताप किंवा सूज
• दीर्घकाळ जुलाब, वजन घटणे, किंवा आतड्याचा ज्ञात आजार

असामान्य जागी असलेला किंवा बरा होण्यास नकार देणारा फिशर आम्हाला नीट तपासायला आवडतो. क्वचित तो इन्फ्लमेटरी बाउल डिसीजसारख्या दुसऱ्या कारणाकडे निर्देश करतो, ज्याची स्वतंत्र तपासणी लागते. सामान्य, साध्या फिशरला मात्र हे लागू होत नाही.

समज विरुद्ध वस्तुस्थिती

समज: फिशरसाठी शस्त्रक्रिया लागतेच. वस्तुस्थिती: बहुतेक नवीन फिशर, आणि अनेक जुनेही, मल मऊ करणे, सिट्झ बाथ आणि मलम यांनी बरे होतात.

समज: तिखट खाण्यामुळे हे होते. वस्तुस्थिती: त्याने जळजळ वाढू शकते, पण नेहमीचे कारण कडक मल किंवा जुलाब असते. मिरचीपेक्षा मल सुधारणे जास्त महत्त्वाचे.

समज: शस्त्रक्रियेनंतर दीर्घ, वेदनादायी रिकव्हरी असते. वस्तुस्थिती: ऑपरेशनची गरज पडली तर ती घट्ट स्नायू सैल करणारी छोटी प्रक्रिया असते, आणि बहुतेक लोक त्याच दिवशी किंवा दुसऱ्या दिवशी घरी जातात.

ऑपरेशन केव्हा योग्य ठरते

क्रॉनिक फिशर योग्य उपचारांनंतरही बरा झाला नसेल, किंवा वारंवार परत येत असेल, तर स्फिंक्टर स्नायू सैल करणारी प्रक्रिया हे चक्र कायमचे तोडू शकते. तुमचे सर्जन पर्याय, फायदे आणि लहान जोखीम समजावून सांगतील, आणि निर्णय तुमचा असेल. आधी सौम्य मार्ग वापरून पाहावा आणि खरोखर गरज असेल तेव्हाच शस्त्रक्रिया करावी, असे आम्हाला नेहमी वाटते.

शांतपणे वेदना सहन करू नका

फिशरच्या वेदना त्रासदायक असतात, पण शस्त्रक्रियेतील सर्वात उपचारयोग्य समस्यांपैकी ही एक आहे. शौचालयाची भीती वाटू लागली असेल तर शुभम हाय-टेक हॉस्पिटल आणि टेस्ट ट्यूब बेबी सेंटर, अमरावती येथील सर्जिकल टीम तुम्हाला भेटून, नेमके कारण शोधून पुन्हा आराम मिळवून देण्यास तयार आहे. तुम्ही +91-8668954915 वर कॉल करू शकता किंवा इथे संपर्क साधा. आम्ही कोणत्या आजारांवर उपचार करतो याबद्दल अधिक माहितीसाठी आमचे जनरल सर्जरी आणि गॅस्ट्रोएन्टेरोलॉजी पान पाहा.

अस्वीकरण: हा लेख केवळ सामान्य माहितीसाठी आहे आणि व्यावसायिक वैद्यकीय सल्ल्याचा पर्याय नाही. तुमच्या परिस्थितीशी संबंधित मार्गदर्शनासाठी कृपया योग्य डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.