गर्भारपणाच्या सुरुवातीला रक्तस्राव: याचा अर्थ काय आणि डॉक्टरांना कधी सांगायचे

वैद्यकीय समीक्षा डॉ. दर्शना अजमेरा यांनी केली — एमबीबीएस (नायर, मुंबई), एमएस ऑब्गिन (ऑनर्स), प्रसूतितज्ज्ञ, स्त्रीरोगतज्ज्ञ आणि गर्भ वैद्यकशास्त्र तज्ज्ञ, शुभम हाय-टेक हॉस्पिटल आणि टेस्ट ट्यूब बेबी सेंटर, अमरावती.

गर्भारपणाच्या सुरुवातीच्या काळात एक फोन मला इतर कोणत्याही फोनपेक्षा जास्त येतो. साधारणपणे रात्री उशिरा, आवाज अगदी हळू, आणि वाक्य जवळपास नेहमी तेच: “मॅडम, थोडे रक्त गेले आहे. बाळ गेले का?”

या प्रश्नाचे उत्तर मला इथेच, प्रामाणिकपणे द्यायचे आहे — कुणालाही मध्यरात्री तो फोन करावा लागण्याआधी.

रक्तस्राव म्हणजे आपोआप गर्भपात नव्हे

पहिल्या तीन महिन्यांत थोडा रक्तस्राव किंवा स्पॉटिंग होणे सामान्य आहे. सुरुवातीला रक्तस्राव झालेल्या बऱ्याच स्त्रियांचे गर्भारपण पुढे पूर्णपणे सामान्य चालते आणि बाळ निरोगी जन्मते. म्हणून त्या फोनवर माझे पहिले वाक्य हेच असते: ही आपोआप वाईट बातमी नाही.

दुसरे वाक्य असते: तरीही तुम्हाला तपासणे गरजेचे आहे.

या दोन्ही गोष्टी एकाच वेळी खऱ्या आहेत, आणि हाच सर्वात कठीण भाग आहे. रक्तस्राव हे लक्षण आहे, निदान नाही. त्यामागे निरुपद्रवी कारण असू शकते किंवा आजच उपचार लागणारे कारणही — आणि बाथरूममध्ये उभे राहून दोन्ही सारखीच दिसतात. रंगावरून तुम्ही ती वेगळी करू शकत नाही, आणि फोनवर मीही करू शकत नाही.

रक्त कुठून येऊ शकते

पहिल्या तिमाहीत साधारणपणे ही कारणे असतात.

इम्प्लांटेशन ब्लीडिंग — भ्रूण अस्तरात रुजताना येणारे थोडेसे, अल्प काळ टिकणारे रक्त, जे अनेकदा अगदी हलकी पाळी समजले जाते.

गर्भाशयमुख (सर्व्हिक्स) स्वतः — गर्भारपणात सर्व्हिक्स मऊ होते आणि तिथल्या रक्तवाहिन्या वाढतात, त्यामुळे शरीरसंबंधानंतर, अंतर्गत तपासणीनंतर किंवा कोणत्याही स्पष्ट कारणाशिवायही थोडे रक्त येऊ शकते. सर्व्हिक्सचा पॉलिप किंवा जंतुसंसर्गही तेच करू शकतो.

सबकोरियोनिक कलेक्शन — गर्भाच्या पिशवीशेजारी साचणारा रक्ताचा छोटा साठा, जो काही दिवस बाहेर झिरपत राहतो. यांपैकी बरेच आपोआप शांतपणे मिटतात.

थ्रेटन्ड मिसकॅरेज — असा रक्तस्राव ज्यात सर्व्हिक्स अजून बंद आहे आणि गर्भ वाढतो आहे. अशी बरीच गर्भारपणे पुढे सामान्यपणे चालतात.

गर्भपात (मिसकॅरेज) — जास्त रक्तस्राव, सहसा पोटात कळांसह, ज्यात गर्भ पुढे वाढत नाही. हे पाण्याची बादली उचलल्याने, खराब रस्त्यावरून प्रवास केल्याने किंवा पपई खाल्ल्याने होत नाही. याचे कारण जवळपास नेहमीच त्या विशिष्ट गर्भातील गुणसूत्रांची अडचण असते, आणि त्यात कुणाचीही चूक नसते.

एक्टोपिक प्रेग्नन्सी — गर्भाशयाबाहेर, बहुधा नलिकेत वाढणारा गर्भ. हीच ती गोष्ट जी आम्ही प्रत्येक वेळी न बोलता तपासत असतो, कारण हीच आणीबाणी बनू शकते.

“मग माझ्या बाबतीत नेमके काय घडते आहे हे मला कसे कळेल?”

ते तुम्हाला कळणार नाही — आणि म्हणूनच स्पॉटिंगचे उत्तर फोनवर शोधणे नव्हे, तर रुग्णालयात येणे आहे. पुस्तकात लिहिल्यासारखे हलके स्पॉटिंग एक्टोपिक निघालेले मी पाहिले आहे, आणि घाबरवणारा जोरदार रक्तस्राव आपोआप बरे होणारे सबकोरियोनिक कलेक्शन निघालेलाही. तपासणी आणि स्कॅन हे तासाभरात स्पष्ट करतात. कृपया यात आठवडा घालवू नका.

ज्या लक्षणांवर आत्ता यायचे, उद्या नाही

यांपैकी काहीही असल्यास लगेच रुग्णालयाला फोन करा किंवा थेट या:

• पोटाच्या खालच्या भागात एका बाजूला दुखणे, विशेषतः तीव्र किंवा वाढत जाणारे
• खांद्याच्या टोकाला दुखणे
• चक्कर येणे, भोवळ आल्यासारखे वाटणे, थंडी वाजणे किंवा अंगाला थंड घाम येणे
• तासाभरात पॅड भिजेल इतका रक्तस्राव, किंवा मोठ्या गुठळ्या
• ताप, किंवा दुर्गंधीयुक्त स्राव
• कोणत्याही दुखापतीनंतर किंवा पडल्यानंतर होणारा रक्तस्राव

या यादीतील पहिल्या तीन गोष्टींकडेच लोक सर्वात जास्त दुर्लक्ष करतात, आणि त्याच सर्वात महत्त्वाच्या असतात. सुरुवातीच्या रक्तस्रावासोबत खांदा दुखणे ऐकायला विसंगत वाटते. ते तसे नाही.

“एक छोटी गुठळी पडली आहे. ती सोबत आणू का?”

ती सहज पडली असेल आणि तुम्ही ठेवली असेल, तर होय, आणा — कधीकधी त्याची मदत होते. पण कृपया ऊती शोधत बसू नका आणि काहीतरी गोळा करण्यासाठी यायला उशीर करू नका. आधी तुमची सुरक्षितता, आणि त्याशिवायही आम्ही निदान करू शकतो.

रुग्णालयात आल्यावर प्रत्यक्षात काय होते

क्रम माहीत असला की भीती थोडी कमी होते.

आम्ही ऐकण्यापासून सुरुवात करतो — किती आठवडे झाले, रक्तस्राव कधी सुरू झाला, किती आहे, वेदना आहेत का, आधीची गर्भारपणे कशी होती. मग नाडी आणि रक्तदाब तपासतो, आणि रक्त कुठून येते आहे व सर्व्हिक्स उघडे आहे की बंद हे पाहण्यासाठी हलकी तपासणी करतो.

त्यानंतर सहसा स्कॅन होते — सुरुवातीच्या गर्भारपणात बहुधा ट्रान्सव्हजायनल, कारण या टप्प्यावर त्यातून खूप जास्त स्पष्ट दिसते. ते सुरक्षित आहे आणि त्यामुळे गर्भपात होत नाही. पिशवी योग्य जागी आहे का, तिचा आकार कसा आहे, आणि आठवडे पुरेसे झाले असतील तर हृदयाचे ठोके — हे आम्ही पाहतो. अजून खूप लवकर असेल आणि खात्रीने सांगणे शक्य नसेल, तर आम्ही रक्ताची चाचणी जोडतो आणि काही दिवसांनी पुन्हा करतो — मी तेच करणे पसंत करेन, तुम्हाला असे ठाम उत्तर देण्याऐवजी ज्यावर मी स्वतः ठाम राहू शकत नाही. गर्भारपणात कोणते स्कॅन कधी होते हे आमच्या प्रेग्नन्सी स्कॅन आणि त्यांची योग्य वेळ या लेखात वाचता येईल.

तुमचा रक्तगटही तपासला जाईल. तुम्ही Rh निगेटिव्ह असाल आणि रक्तस्राव होत असेल, तर तुम्हाला अँटी-डी इंजेक्शनची गरज भासू शकते, आणि त्याची वेळ महत्त्वाची असते — घरी न बसण्यासाठी हे एकच कारणही पुरेसे आहे.

तीन गोष्टी ज्यांवर विश्वास ठेवणे सोडून द्यायला हवे

“बेड रेस्टने वाचेल.” आठवडे सलग झोपून राहिल्याने गर्भपात टळतो हे सिद्ध झालेले नाही, आणि दीर्घ काळ अजिबात न हलण्याचे स्वतःचे त्रास आहेत. समजूतदार विश्रांती, जड न उचलणे, काही काळ शरीरसंबंध टाळणे — प्रामाणिक सल्ला सहसा एवढाच असतो.

“माझ्या कशामुळेतरी हे झाले.” प्रवासामुळे नाही, जिने चढल्यामुळे नाही, खाण्यामुळे नाही, एका भांडणामुळे नाही. सुरुवातीच्या गर्भपाताचे कारण बहुतांश वेळा त्या गर्भातील गुणसूत्रे असतात. कधीच त्यांचा नसलेला दोष वाहणाऱ्या खूप स्त्रिया मी पाहिल्या आहेत.

“पुढच्या भेटीत सांगेन.” कृपया असे करू नका. सुरुवातीच्या गर्भारपणात रक्तस्राव ही त्या मोजक्या गोष्टींपैकी एक आहे जिथे त्याच दिवशी येणे खरोखर महत्त्वाचे ठरते.

इतर कारणांसाठी तुमच्यावर आधीच जवळून लक्ष ठेवले जात असेल, तर हाय-रिस्क प्रेग्नन्सीची काळजी या लेखात ती अतिरिक्त देखरेख या सगळ्यासोबत कशी चालते हे सांगितले आहे.

गर्भारपणाच्या सुरुवातीला रक्त दिसणे भीतिदायक आहे, आणि घाबरणे हा तुमचा हक्क आहे. आवश्यक नाही ते म्हणजे ते एकटीने सहन करत सकाळची वाट पाहणे. अमरावतीच्या शुभम हाय-टेक हॉस्पिटलमधील प्रसूती आणि गर्भ वैद्यकशास्त्र टीम नेमकी यासाठीच उपलब्ध आहे — +91-8668954915 वर कॉल करा किंवा आमच्याशी संपर्क साधा, आणि आमच्या प्रसूती व स्त्रीरोग सेवांबद्दल अधिक वाचा.

अस्वीकरण: हा लेख केवळ सामान्य माहितीसाठी आहे आणि व्यावसायिक वैद्यकीय सल्ल्याचा पर्याय नाही. तुमच्या परिस्थितीशी संबंधित मार्गदर्शनासाठी कृपया योग्य डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.