गर्भाशयमुखाच्या कॅन्सरची तपासणी: पॅप स्मियर, HPV टेस्ट आणि कधी सुरू करावी

यांनी वैद्यकीयदृष्ट्या पुनरावलोकन केले डॉ दर्शना अजमेरा — प्रसूतीतज्ज्ञ, स्त्रीरोगतज्ज्ञ आणि गर्भ वैद्यक तज्ज्ञ, शुभम हाय-टेक हॉस्पिटल.

ज्या स्त्रियांनी कधीच गर्भाशयमुखाची तपासणी केलेली नसते, त्या बहुतेक निष्काळजी नसतात. त्या व्यस्त असतात, संकोच करतात, किंवा मनातून घाबरतात की दुखेल, आणि सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे त्यांना छान वाटत असते. “जी अडचण नाहीच ती शोधायची कशाला?” हा प्रश्न मी सर्वाधिक ऐकते. प्रश्न रास्त आहे, आणि त्याचे उत्तर कॅन्सरबद्दल सांगता येणारी सर्वात आशादायी गोष्ट आहे: गर्भाशयमुखाच्या बाबतीत आपण त्रास कॅन्सर होण्याच्या अनेक वर्षे आधी शोधू शकतो आणि त्यावर सोपे उपचार करू शकतो.

पूर्ण बरे वाटत असतानाही तपासणी का महत्त्वाची

गर्भाशयमुखाचा कॅन्सर ह्युमन पॅपिलोमाव्हायरस (HPV) च्या हाय-रिस्क प्रकारांच्या दीर्घकाळ टिकणाऱ्या संसर्गामुळे होतो. हा विषाणू खूप सामान्य आहे आणि बहुतेक संसर्ग आपोआप बरे होतात. जेव्हा तसे होत नाही, तेव्हा तो हळूहळू गर्भाशयमुखाच्या पेशी बदलू शकतो. संसर्गापासून प्री-कॅन्सर आणि मग कॅन्सरपर्यंतचा हा प्रवास सहसा अनेक वर्षे घेतो, आणि सुरुवातीच्या टप्प्यांत वेदना, रक्तस्राव किंवा स्राव काहीच नसते. लक्षणे बहुतेक उशिरा दिसतात.

भारतात हे महत्त्वाचे आहे. येथे गर्भाशयमुखाच्या कॅन्सरची दरवर्षी 1,20,000 पेक्षा जास्त नवीन प्रकरणे आणि सुमारे 80,000 मृत्यू होतात (GLOBOCAN 2022), आणि येथील 80% पेक्षा जास्त प्रकरणांमागे HPV प्रकार 16 आणि 18 आहेत. उपचार सोपे असतानाच हा संथ प्रवास थांबवणे हा तपासणीचा हेतू आहे.

पॅप टेस्ट आणि HPV टेस्ट: कोण काय पाहते

दोन्ही तपासण्यांसाठी गर्भाशयमुखातून काही सेकंदात नमुना घेतला जातो. दोघांचे प्रश्न वेगळे आहेत.

• पॅप स्मियर (सायटोलॉजी): गर्भाशयमुखाच्या पेशी सूक्ष्मदर्शकाखाली आधीच असामान्य दिसत आहेत का?
• HPV टेस्ट: या बदलांना कारणीभूत ठरणारा हाय-रिस्क विषाणू आहे का?

कधी कधी आम्ही दोन्ही एकत्र करतो, याला को-टेस्टिंग म्हणतात. तुम्ही VIA (अॅसिटिक अॅसिडने दृश्य तपासणी) बद्दलही ऐकले असेल, ही अनेक सार्वजनिक आरोग्य कार्यक्रमांत वापरली जाणारी जलद दृश्य तपासणी आहे. तुमच्यासाठी कोणती योग्य हे तुमचे वय, इतिहास आणि उपलब्धता यावर ठरते.

“मला काहीच लक्षणे नाहीत आणि कुटुंबात कोणाला कॅन्सर झालेला नाही. मी ही तपासणी वगळू शकते ना?”

तुमचा तर्क मला समजतो, पण हा कॅन्सर काही इतर कॅन्सरप्रमाणे कुटुंबात चालत नाही. तो विषाणूच्या मागे जातो, आणि विषाणू सामान्य आहे. तपासणीचा संपूर्ण हेतू हाच की तुम्हाला बरे वाटत असतानाच आम्ही पाहतो.

कधी सुरू करावी आणि किती वर्षांनी करावी

वेगवेगळ्या देशांच्या मार्गदर्शक सूचनांत थोडा फरक आहे, आणि मी प्रत्येक स्त्रीसाठी सल्ला तिच्या परिस्थितीनुसार ठरवते. सर्वाधिक पाळला जाणारा क्रम असा:

• अनेक आंतरराष्ट्रीय मार्गदर्शक सूचना सुमारे 21 वर्षांपासून पॅप टेस्ट सुरू करून दर तीन वर्षांनी पुन्हा करतात. भारताचा राष्ट्रीय कार्यक्रम आणि WHO सुमारे 30 वर्षांवरील स्त्रियांवर लक्ष केंद्रित करतात.
• 30 ते सुमारे 65 वयापर्यंत दर पाच वर्षांनी HPV टेस्ट व्यापकपणे वापरली जाते. दर तीन वर्षांनी पॅप, किंवा दर पाच वर्षांनी दोन्ही एकत्र हेही मान्य आहे.
• तुम्हाला HIV असेल किंवा रोगप्रतिकारशक्ती कमी करणारी औषधे घेत असाल, पूर्वी असामान्य रिपोर्ट आला असेल, किंवा गर्भाशयमुखावर उपचार झाले असतील, तर तपासणी जास्त वेळा करावी लागू शकते.
• अलीकडचे रिपोर्ट सामान्य असतील तर सुमारे 65 वयानंतर तपासणी सहसा थांबवता येते, आणि कॅन्सर नसलेल्या कारणासाठी गर्भाशयमुखासह गर्भाशय काढले असेल तर आवश्यक नसते.

एक छोटी स्व-तपासणी: तुमच्यासाठी बुकिंगची वेळ आली आहे का?

• तुमचे वय 30 किंवा जास्त आहे आणि तपासणी कधीच केलेली नाही
• तुमचा शेवटचा पॅप स्मियर तीन वर्षांपेक्षा जुना आहे, किंवा शेवटची HPV टेस्ट पाच वर्षांपेक्षा जुनी
• पूर्वी असामान्य रिपोर्ट आला होता आणि तुम्ही पुन्हा गेला नाहीत
• तुमची रोगप्रतिकारशक्ती कमकुवत आहे
• तुम्ही HPV लस घेतली आहे पण तपासणी केलेली नाही (लस तपासणीची जागा घेत नाही)

यापैकी एकही लागू असेल तर छोटी भेट तुमच्या वेळेची आहे. आणि तुम्ही 30 पेक्षा मोठ्या असून कधी तपासणी केली नसेल, तर आजच सुरुवात करण्यासाठी उत्तम दिवस आहे. सुरुवात करायला कधीच उशीर होत नाही.

तुमच्या भेटीत काय होते

बहुतेक स्त्रियांच्या कल्पनेपेक्षा हे जास्त जलद आणि हळुवार असते. प्रक्रिया अशी असते:

1. वेळ. मासिक पाळीच्या काळात करू नका. एक-दोन दिवस आधी संबंध, योनीतील क्रीम आणि डूशिंग टाळा, कारण त्यामुळे नमुना धूसर होऊ शकतो.
2. आधी बोलणे. आम्ही काही प्रश्न विचारतो आणि तुम्ही तुमचे विचारू शकता. तुम्ही तयार होईपर्यंत काहीही सुरू होत नाही.
3. तपासणी. तुम्ही झोपता, आणि स्पेक्युलम नावाचे गुळगुळीत, वंगण लावलेले उपकरण योनी हलकेच उघडते जेणेकरून गर्भाशयमुख दिसू शकेल.
4. नमुना. एका मऊ ब्रशने गर्भाशयमुखातून पेशी घेतल्या जातात. दाब जाणवेल, कदाचित क्षणभर कळ. यासाठी फक्त काही सेकंद लागतात.
5. त्यानंतर. तुम्ही थेट तुमच्या दिवसात परत जाऊ शकता. हलका डाग पडू शकतो. रिपोर्ट साधारणपणे काही दिवसांपासून दोन आठवड्यांत येतो.

“मी ऐकले आहे की हे खूप त्रासदायक असते. मला शांत राहता आले नाही तर?”

ही सर्वात सामान्य चिंता आहे, आणि ती हाताळता येते. आम्हाला सांगा. लहान स्पेक्युलम, संथ गती, तुम्ही सांगाल तेव्हा थांबणे आणि दोन आश्वासक शब्द यांनी खरोखर फरक पडतो. तपासणीवर नियंत्रण नेहमी तुमच्याकडे असते.

समज आणि वस्तुस्थिती

समज: ज्यांचे अनेक जोडीदार होते त्याच स्त्रियांना तपासणी हवी.

वस्तुस्थिती: HPV इतका सामान्य आहे की बहुतेक लैंगिकदृष्ट्या सक्रिय लोकांना कधी ना कधी तो भेटतो. या वयोगटातील प्रत्येक स्त्रीसाठी तपासणी आहे, तिचा इतिहास काहीही असो.

समज: HPV टेस्ट पॉझिटिव्ह आली म्हणजे मला कॅन्सर आहे, किंवा माझ्या जोडीदाराने फसवणूक केली.

वस्तुस्थिती: HPV शरीरात वर्षानुवर्षे शांत राहू शकतो, त्यामुळे संसर्ग कधी झाला हे तो विश्वासाने सांगत नाही. पॉझिटिव्ह रिपोर्टचा अर्थ आम्ही जास्त लक्ष ठेवणार असा आहे. कॅन्सर असा नाही.

समज: रजोनिवृत्तीनंतर तपासणीची गरज राहत नाही.

वस्तुस्थिती: तुमच्या आधीच्या रिपोर्टनुसार तपासणी सुमारे 65 वयापर्यंत चालू राहते.

रिपोर्ट सामान्य नसेल तर

असामान्य रिपोर्ट येणे सामान्य आहे, आणि तो कॅन्सरचे निदान नाही. सहसा याचा अर्थ यापैकी एक असतो: थोड्या अंतराने तपासणी पुन्हा करणे, मोठे दाखवणाऱ्या उपकरणाने गर्भाशयमुख जवळून पाहणे (कोल्पोस्कोपी), किंवा प्रयोगशाळेसाठी लहान नमुना घेणे. प्री-कॅन्सर बदलांना अनेकदा काही हानी होण्यापूर्वी साध्या प्रक्रियेने उपचार करता येतात. आम्ही प्रत्येक पायरी समजावतो, आणि तुमच्या संमतीशिवाय काहीही केले जात नाही.

एक छोटे निमंत्रण

तुम्ही कधीच तपासणी केली नसेल, किंवा शेवटची कधी केली ते आठवत नसेल, तर कृपया आणखी एका वर्षासाठी ती पुढे ढकलू नका. अमरावतीतील शुभम हाय-टेक हॉस्पिटलची स्त्रीरोग आणि प्रसूती टीम घाई न करता भेटीत तपासणी करण्यासाठी आणि तुमचा रिपोर्ट सोप्या शब्दांत समजावण्यासाठी तयार आहे. +91-8668954915 वर कॉल करा, आमच्या संपर्क पृष्ठाद्वारे संपर्क साधा, किंवा आमच्या प्रसूती आणि स्त्रीरोग सेवांबद्दल वाचा.

अस्वीकरण: हा लेख केवळ सामान्य माहितीसाठी आहे आणि व्यावसायिक वैद्यकीय सल्ल्याचा पर्याय नाही. तुमच्या परिस्थितीशी संबंधित मार्गदर्शनासाठी कृपया योग्य डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.