एच. पायलोरी आणि क्रॉनिक गॅस्ट्रायटिस: अनेक "ॲसिडिटी"च्या त्रासांमागील संसर्ग

डॉ. मुरलीधर बूब यांनी वैद्यकीयदृष्ट्या पुनरावलोकन केले — एमएस, एफएआयएस, डीएलएस, एफएमएएस, लॅपरोस्कोपिक सर्जन आणि सर्जिकल गॅस्ट्रोएन्टेरोलॉजिस्ट, शुभम हाय-टेक हॉस्पिटल आणि टेस्ट ट्यूब बेबी सेंटर, अमरावती.

माझ्या क्लिनिकमध्ये अनेक जण येऊन एकच गोष्ट सांगतात: “डॉक्टर, मला ॲसिडिटी आहे.” महिनोन्महिने, कधी कधी वर्षानुवर्षे. वरच्या पोटात जळजळ किंवा कुरतडल्यासारखे दुखणे, जेवणानंतर फुगलेले पोट, सकाळी थोडी मळमळ. त्यांनी ॲन्टासिड घेतले, केमिस्टकडून जेल घेतले, आहार बदलला. एक दिवस आराम मिळतो आणि मग पुन्हा तेच सुरू होते.

असा पॅटर्न असेल तर मला सर्वात आधी सुचणाऱ्या गोष्टींमध्ये ॲसिड नसते. मी पोटाच्या आतील आवरणात राहणाऱ्या हेलिकोबॅक्टर पायलोरी, म्हणजे एच. पायलोरी, या लहान सर्पिलाकार जीवाणूचा विचार करतो.

एच. पायलोरी प्रत्यक्षात काय करतो

हा जीवाणू फार हुशार आहे. तो स्वतःभोवती एक रसायन तयार करून पोटातील आम्लयुक्त वातावरणात टिकून राहतो आणि मग पोटाच्या भिंतीचे रक्षण करणाऱ्या श्लेष्म (म्यूकस) थरात वस्ती करतो. कालांतराने तो त्या भिंतीला त्रास देतो. परिणामी क्रॉनिक गॅस्ट्रायटिस होतो, म्हणजे पोटाच्या आवरणाला दीर्घकाळ राहणारी सूज.

अनेकांमध्ये हा संसर्ग आयुष्यभर शांत राहतो. काहींमध्ये वर सांगितलेली अस्पष्ट, सतत राहणारी लक्षणे दिसतात. काहींमध्ये तो पुढे जाऊन पोटाचा किंवा ड्युओडेनमचा अल्सर होतो. आणि अनेक वर्षांनंतर, दीर्घकाळाचा संसर्ग पोटाच्या कर्करोगाच्या वाढलेल्या जोखमीशीही जोडलेला आहे. हे मी घाबरवण्यासाठी नाही, तर महिनोन्महिने चालणाऱ्या पोटाच्या त्रासाकडे गांभीर्याने पाहण्याचे ते एक चांगले कारण आहे म्हणून सांगतो. एच. पायलोरी असलेल्या बहुतेक लोकांना कर्करोग होत नाही, आणि संसर्गावर उपचार केल्याने जोखीम आणखी कमी होते.

हा जगभर सामान्य आहे, आणि तो प्रामुख्याने दूषित अन्न-पाणी किंवा जवळच्या संपर्काद्वारे, बहुधा बालपणात, पसरतो असे मानले जाते. तो असणे हे तुमच्या स्वच्छतेबद्दल किंवा खाण्याबद्दल काहीही सांगत नाही.

ॲसिडिटी, रिफ्लक्स की एच. पायलोरी?

यांची नेहमी गल्लत होते. तुमची मुख्य तक्रार छातीत आणि घशापर्यंत येणारी जळजळ असेल, विशेषतः झोपल्यावर, तर तो रिफ्लक्स असण्याची शक्यता जास्त आहे, ज्याबद्दल मी जेव्हा हार्टबर्न नुसता हार्टबर्न नसतो मध्ये लिहिले आहे. एच. पायलोरीचा त्रास सहसा वरच्या पोटातच जाणवतो.

एक झटपट स्व-तपासणी. यापैकी जितक्या गोष्टी तुम्हाला लागू होतात, तितकी एच. पायलोरीची चाचणी अर्थपूर्ण ठरते:

• वरच्या मधल्या पोटात जळजळ, कुरतडल्यासारखे किंवा दुखरे दुखणे, जे आठवडे किंवा महिने येत-जात राहते
• काही घासांनंतरच पोट भरल्यासारखे वाटणे, किंवा दिवसभर फुगलेले पोट
• स्पष्ट कारणाशिवाय मळमळ किंवा वारंवार ढेकर
• खाल्ल्यानंतर किंवा ॲन्टासिडने थोडा वेळ कमी होऊन पुन्हा परत येणारे दुखणे
• कुटुंबात पोटाच्या अल्सरचा किंवा पोटाच्या कर्करोगाचा इतिहास

“डॉक्टर, मी खूप तिखट खातो. खरे कारण तेच नाही का?”

तिखट आधीच सुजलेल्या पोटाला त्रास देऊ शकते, म्हणून कमी केल्याने अनेकदा बरे वाटते. पण मिरची संसर्ग निर्माण करत नाही. अगदी सौम्य जेवण जेवणाऱ्या अनेकांना एच. पायलोरी असतो, आणि तिखट आवडणाऱ्या अनेकांना नसतो. फक्त आहार सुधारून जीवाणू जाणार नाहीत.

धोक्याची चिन्हे: त्यांची वाट पाहू नका

तुम्हाला खालील दिसल्यास स्वतःवर उपचार करण्याऐवजी लगेच डॉक्टरांना भेटा:

• काळी, डांबरासारखी चिकट शौच, किंवा रक्ताची उलटी
• कारणाशिवाय वजन कमी होणे
• गिळताना त्रास किंवा वेदना
• सतत उलट्या
• थकवा किंवा फिकटपणा, जो रक्तक्षयाचे लक्षण असू शकतो
• आयुष्याच्या उत्तरार्धात सुरू झालेला पोटाचा नवा त्रास

याचा अर्थ नेहमी काही गंभीर आहे असा नसतो. ही अशी चिन्हे आहेत ज्यांची नीट तपासणी व्हायला हवी, सहसा एंडोस्कोपीने.

आम्ही तो कसा शोधतो

तपासणी बहुतेकांच्या अपेक्षेपेक्षा सोपी आहे. तीन सामान्य पद्धती आहेत:

1. स्टूल अँटीजेन चाचणी. शौचाच्या छोट्या नमुन्यात जीवाणूंची प्रथिने तपासली जातात.
2. युरिया ब्रेथ टेस्ट. तुम्ही एक निरुपद्रवी द्रावण पिता आणि एका पिशवीत श्वास सोडता. ही वेदनारहित आणि जलद आहे.
3. एंडोस्कोपीमध्ये बायोप्सी. एरवीही एंडोस्कोपीचा सल्ला असेल, उदाहरणार्थ एखाद्या धोक्याच्या चिन्हामुळे, तर त्याच वेळी पोटाच्या आवरणाचा एक छोटा नमुना तपासता येतो.

रक्ताची अँटीबॉडी चाचणी स्वस्त आणि सोपी आहे, पण ती फक्त तुमचा या जीवाणूशी कधी संपर्क आला होता एवढेच दाखवते, तो आत्ता आहे असे नाही, म्हणून आम्ही तिच्यावर क्वचितच अवलंबून राहतो.

वारंवार चाचण्या वाचवणारी एक व्यावहारिक टीप: ॲसिड कमी करणाऱ्या गोळ्या आणि अलीकडे घेतलेली अँटिबायोटिक्स चुकीचा “निगेटिव्ह” निकाल देऊ शकतात. डॉक्टर सहसा ब्रेथ किंवा स्टूल चाचणीपूर्वी सुमारे दोन आठवडे ॲसिड कमी करणारी औषधे थांबवायला आणि सुमारे चार आठवडे अँटिबायोटिक्सविना राहायला सांगतात. मात्र कृपया कोणतेही औषध स्वतःहून थांबवू नका. आधी विचारा.

भेटीच्या वेळी काय होईल

बहुतेक वेळ संवादात जातो: किती दिवसांपासून, कसे वाटते, काय आराम देते, आतापर्यंत कोणती औषधे घेतली, आणि कुटुंबात कोणाला पोटाचा अल्सर किंवा कर्करोग झाला आहे का. मग आम्ही ठरवतो की फक्त चाचणी पुरेशी आहे की एंडोस्कोपीही हवी. चाचणीचे निकाल सहसा सरळ असतात, आणि एच. पायलोरी आढळला तर तुम्ही निघण्यापूर्वी आम्ही योजना समजावून सांगतो.

संसर्ग घालवणे

उपचार हा एक लहान, केंद्रित कोर्स आहे. यात ॲसिड कमी करणारे औषध आणि दोन किंवा अधिक अँटिबायोटिक्स साधारण दोन आठवडे एकत्र घेतली जातात. काही जणांना वेगळे संयोजन लागते, कारण भारतात आणि इतरत्र जीवाणू सामान्य अँटिबायोटिक्सना प्रतिरोधक असू शकतात, म्हणून निवड तुमच्यानुसार केली जाते. कोर्सदरम्यान तोंडाला धातूसारखी चव, पातळ शौच किंवा सौम्य मळमळ जाणवू शकते. त्रास होत असेल तर आम्हाला सांगा, स्वतःहून बंद करू नका.

“तीन दिवसांतच बरे वाटतंय. आता थांबवू का?”

मोह मला समजतो, पण नाही. लवकर बरे वाटणे सामान्य आहे, आणि जीवाणू अजून संपलेले नसतात. कोर्स मध्येच सोडणे हे उपचार अयशस्वी होण्याचे आणि जीवाणू अधिक ताकदवान होऊन परत येण्याचे सर्वात मोठे कारण आहे. पूर्ण कोर्स करा.

कोर्स संपल्यानंतर सुमारे चार आठवड्यांनी आम्ही ब्रेथ किंवा स्टूल चाचणी पुन्हा करतो, म्हणजे संसर्ग खरोखर गेला आहे याची खात्री होते. हीच शेवटची पायरी लोक वगळतात, आणि तिचे महत्त्व मोठे आहे.

मिथक विरुद्ध वस्तुस्थिती

मिथक: “ॲसिडिटी आहे म्हणजे ॲसिड सतत दाबतच राहावे लागेल.” वस्तुस्थिती: तुमच्या गॅस्ट्रायटिसमागे जीवाणू असतील तर ते घालवणे हाच खरा उपाय आहे, आणि रोज ॲन्टासिड घेण्याची सवय अनेकदा सुटू शकते.

मिथक: “एच. पायलोरी असलेल्या प्रत्येकाला शस्त्रक्रिया लागते.” वस्तुस्थिती: जवळजवळ कोणालाच नाही. उपचार औषधांनी होतो. शस्त्रक्रिया अल्सरमधून रक्तस्राव किंवा छिद्र पडणे यांसारख्या दुर्मिळ गुंतागुंतींसाठी राखून ठेवली जाते.

महिनोन्महिन्यांच्या पोटाच्या त्रासाला सामान्य मानू नका

महिनोन्महिने अस्वस्थ असलेले पोट तुम्हाला काहीतरी सांगत आहे. कारण कळले की ते अनेकदा दोन आठवड्यांच्या गोळ्यांनी बरे होते. हे तुमच्याबद्दल असेल तर शुभम हाय-टेक हॉस्पिटल आणि टेस्ट ट्यूब बेबी सेंटर, अमरावती येथील टीम तुम्हाला खरे कारण शोधण्यात मदत करायला तयार आहे. तुम्ही +91-8668954915 वर कॉल करू शकता किंवा इथे संपर्क साधा. आमची सर्जिकल आणि गॅस्ट्रोएन्टेरोलॉजी टीम कोणत्या आजारांवर उपचार करते हे पाहण्यासाठी आमचे जनरल सर्जरी आणि गॅस्ट्रोएन्टेरोलॉजी पान पाहा.

अस्वीकरण: हा लेख केवळ सामान्य माहितीसाठी आहे आणि व्यावसायिक वैद्यकीय सल्ल्याचा पर्याय नाही. तुमच्या परिस्थितीशी संबंधित मार्गदर्शनासाठी कृपया योग्य डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.