पुन्हा-पुन्हा गर्भपात होणे: कारणे, आवश्यक तपासण्या आणि पुढील वाटचाल

वैद्यकीय पुनरावलोकन: डॉ. मंजूश्री बूब — एमडी, डीएनबी, एफआयसीएमसीएच, एफआयसीओजी, इनफर्टिलिटी व आयव्हीएफ कन्सल्टंट, शुभम हाय-टेक हॉस्पिटल आणि टेस्ट ट्यूब बेबी सेंटर, अमरावती.

दुसऱ्यांदा गर्भपात होण्यासोबत एक विशिष्ट प्रकारचा थकवा येतो. पहिल्या वेळी लोक तुमच्याभोवती मोठ्या मायेने उभे राहतात. दुसऱ्या वेळेपर्यंत तुम्हाला ती गोष्ट जाणवू लागते जी कोणीच उघडपणे बोलत नाही, आणि माझ्या खोलीत येताना तुम्हाला सहानुभूतीपेक्षाही एक गोष्ट हवी असते: खरे उत्तर.

मी नेहमी एकच कारण सांगू शकत नाही. पण जे कळू शकते ते शोधण्याची एक स्पष्ट, प्रामाणिक पद्धत — आणि जे सापडेल त्याचा उपचार — हे मी नक्कीच देऊ शकते.

“पुन्हा-पुन्हा” याचा नेमका अर्थ काय

जुन्या व्याख्येनुसार तपासणी सुरू करण्याआधी सलग तीन वेळा गर्भपात होण्याची वाट पाहिली जात असे. आपल्यापैकी बहुतेक आता त्यापुढे गेले आहोत. आज दोन वेळा गर्भपात होणे हे तपासणी सुरू करण्याचे एक योग्य कारण मानले जाते, आणि जर तुमच्यापैकी कोणाचेही वय ३५ पेक्षा जास्त असेल, आधीच्या कोणत्या स्कॅनमध्ये किंवा शस्त्रक्रियेत गर्भाशयाच्या आत काही आढळले असेल, किंवा गर्भपात सुरुवातीच्या काही आठवड्यांनंतर झाला असेल, तर मी तिसऱ्या वेळेची वाट पाहायला सांगणार नाही. वेळ ही संख्येइतकीच महत्त्वाची असते.

हे स्पष्टपणे सांगणेही गरजेचे आहे: एकदा गर्भपात होणे सामान्य आहे आणि त्यातून स्वतःहून फार काही कळत नाही. खरे लक्ष पॅटर्नकडे जाते, पहिल्या घटनेकडे नाही.

आम्ही नेमके काय शोधत असतो

कारणे काही मोठ्या गटांमध्ये विभागली जातात, आणि माझ्या अनुभवानुसार, सगळं एकाच वेळी विचारण्याऐवजी हे वेगळे-वेगळे समजून घेतल्यावर रुग्णांना जास्त स्थिर वाटते.

भ्रूण स्वतः. त्या विशिष्ट गर्भधारणेतील क्रोमोसोमची गडबड हे कोणत्याही एका गर्भपाताचे — पुन्हा-पुन्हा होणाऱ्या गर्भपाताचेही — सर्वात सामान्य कारण आहे. वयानुसार याची शक्यता वाढते, आणि यात कोणाचीही चूक नसते.

गर्भाशयाची रचना. पोकळीचा काही भाग विभागणारा सेप्टम, पोकळीत आतल्या बाजूला वाढलेली फायब्रॉइड, किंवा आधीच्या कोणत्या प्रक्रियेमुळे झालेला व्रण — हे सगळे गर्भ टिकून राहण्यात अडथळा आणू शकतात, तरीही बाकी सगळे व्यवस्थित असताना. हे साधारणपणे चांगल्या स्कॅनमध्ये किंवा हिस्टेरोस्कोपीमध्ये दिसते, आणि बरेचदा दुरुस्त करता येते.

हार्मोन्स आणि मेटाबॉलिझम. थायरॉइडचे कमी किंवा जास्त काम करणे, नियंत्रणात नसलेली डायबिटीज, आणि PCOS शी संबंधित काही हार्मोन असमतोल — हे सगळे गर्भधारणा स्थिर होण्यास आणि पुढे टिकण्यास अवघड करू शकतात.

रक्त गोठणे आणि इम्यूनशी संबंधित कारणे. अँटीफॉस्फोलिपिड सिंड्रोम हे यातील सर्वात चांगले समजलेले कारण आहे — अशी स्थिती जिथे रक्त अशा प्रकारे गोठते की त्याचा परिणाम प्लेसेंटावर होऊ शकतो. ओळखल्यानंतर याचा उपचार शक्य आहे.

कारण स्पष्ट न होणे. पूर्ण तपासणीनंतरही अनेक जोडप्यांना एकच स्पष्ट उत्तर मिळत नाही. हे ऐकणे निराशाजनक आहे, पण याचा अर्थ काहीच केले जात नाही असा नाही, आणि ही कथेची अखेरही नाही.

“डॉक्टरांनी आमच्या पहिल्या गर्भपाताची तपासणी केली आणि सांगितले की ती क्रोमोसोमची गडबड होती. याचा अर्थ पुढच्या वेळीही तसेच होईल का?”

नेहमी नाही. एका गर्भधारणेत सापडलेली क्रोमोसोमची गडबड आम्हाला त्या गर्भधारणेबद्दल सांगते, आपोआप पुढच्याबद्दल नाही. काही जोडप्यांमध्ये खरोखर एक पॅटर्न असतो ज्याची आणखी तपासणी गरजेची असते; अनेकांसाठी ती त्या एका वेळेस घडलेली दुर्दैवी घटना असते. हाच तो प्रश्न आहे ज्याचे उत्तर तुमच्या तपासणीने द्यायला हवे, घरी बसून अंदाज बांधण्याने नाही.

तपासणी: नेमकी कशाची मदत होते

एका योग्य तपासणीत सहसा गर्भाशयाच्या पोकळीची रचना पाहण्यासाठी पेल्विक अल्ट्रासाऊंड, थायरॉइडच्या कार्यक्षमतेसाठी आणि अँटीफॉस्फोलिपिड सिंड्रोमशी संबंधित क्लॉटिंग अँटीबॉडीजसाठी रक्त तपासणी, आणि ब्लड शुगर नियंत्रणाचा आढावा यांचा समावेश असतो. जेव्हा स्कॅनमध्ये पोकळीबद्दल काही प्रश्न उभा राहतो, तेव्हा हिस्टेरोस्कोपी थेट पाहणी करते आणि जे सापडते ते बहुतेकदा त्याच वेळी दुरुस्तही करते — ही प्रक्रिया कशी होते हे आमच्या डायग्नोस्टिक आणि ऑपरेटिव्ह हिस्टेरोस्कोपी पानावर वाचा. आई-वडिलांची क्रोमोसोम तपासणी (कॅरियोटायपिंग) फक्त विशिष्ट परिस्थितींसाठी राखीव असते, प्रत्येकाला नियमितपणे दिली जात नाही.

ज्यापासून मी तुम्हाला हळुवारपणे दूर ठेवेन, त्या आहेत: कोणत्याही निश्चित उपचाराशिवाय इम्यून मार्करांच्या लांब, खर्चिक याद्या ज्यांचा असामान्य निकालही काही बदलत नाही, आणि ठोस पुराव्याशिवाय तुमचे मौके वाढवण्याच्या नावाखाली विकले जाणारे कोणतेही अ‍ॅड-ऑन. दुःखाची अवस्था अनिश्चित तपासण्या विकत घेण्यासाठी योग्य स्थिती नाही.

“आम्ही असे काही केले का ज्यामुळे हे घडले?”

जवळजवळ नाहीच. काही जड उचलणे, तणावाचा आठवडा, प्रवास करणे, घरात झालेला वाद — यातील कोणतीही गोष्ट गर्भपाताचे कारण बनत नाही, एकदाही नाही आणि पुन्हा-पुन्हाही नाही. आम्हाला सापडणारी खरी कारणे क्रोमोसोम, रचना, हार्मोन किंवा इम्यूनशी संबंधित असतात, आणि यातील कोणतेही तुम्ही स्वतःशी केलेले नाही.

अपॉइंटमेंटच्या वेळी काय होईल

आधीच्या गर्भपातांचे जे काही रेकॉर्ड तुमच्याकडे असतील — स्कॅन रिपोर्ट्स, डिस्चार्ज समरी, प्रत्येक गर्भधारणा किती आठवड्यांची होती — ते सोबत आणा. आम्ही एकत्र संपूर्ण कालक्रम पाहू, सामान्य तपासणी आणि पेल्विक परीक्षण करू, आणि सहसा एक स्कॅन व आवश्यक रक्त तपासण्या ठरवू. हे सगळे एकाच घाबरलेल्या भेटीत निपटवण्याची गरज नाही — काही आठवड्यांत पसरलेली योग्य तपासणी पहिल्याच भेटीत सगळे करण्याच्या प्रयत्नापेक्षा जास्त विश्वासार्ह उत्तरे देते.

भ्रम विरुद्ध सत्य

भ्रम: नेमके कारण सापडेपर्यंत काहीही करता येत नाही. सत्य: ओळखलेली अनेक कारणे — गर्भाशयाचा सेप्टम, थायरॉइडची समस्या, अँटीफॉस्फोलिपिड सिंड्रोम — थेट उपचार करण्यायोग्य आहेत, आणि त्यांचा उपचार केल्याने मौके खरोखर सुधारतात, जरी मागील प्रत्येक गर्भपाताचे नेमके कारण पूर्णपणे न सापडले तरी.

भ्रम: पुन्हा-पुन्हा गर्भपात झाल्यावर पुढे जाण्याचा एकच मार्ग आहे — आयव्हीएफ. सत्य: येथे आयव्हीएफ आपोआप उत्तर बनत नाही. काही जोडपी रचना किंवा हार्मोनची समस्या दुरुस्त झाल्यावर नैसर्गिकरित्या गर्भधारणा करतात. आयव्हीएफ तेव्हा जास्त महत्त्वाचे ठरते जेव्हा गर्भपातासोबत प्रजनन क्षमतेची वेगळी समस्याही असते, किंवा ट्रान्सफरआधी भ्रूणाची जनुकीय तपासणी आवश्यक असणाऱ्या विशिष्ट परिस्थितीत.

एक छोटी तपासणी-यादी

यातील कोणतीही गोष्ट तुम्हाला लागू होत असेल, तर तपासणीसाठी वाट पाहण्याऐवजी लवकर विचारा: तुमचे वय ३५ किंवा त्यापेक्षा जास्त आहे, आधीच्या कोणत्या स्कॅनमध्ये फायब्रॉइड, पॉलिप किंवा गर्भाशयाच्या रचनेत काही वेगळेपण सांगितले होते, आधीचा कोणता गर्भपात पहिल्या आठ-दहा आठवड्यांनंतर झाला होता, किंवा तुम्हाला थायरॉइडची समस्या किंवा डायबिटीज आहे ज्याची अलीकडे तपासणी झालेली नाही.

पुढील वाटचाल

एकदा आम्हाला नेमके काय आहे हे समजले, की पुढील गर्भधारणा जास्त घाबरण्याऐवजी जास्त लक्षपूर्वक सांभाळली जाते — लवकर स्कॅन, पहिल्या तीन महिन्यांत जवळून फॉलो-अप, आणि जिथे आवश्यक असेल तिथे विशिष्ट उपचार, जसे अँटीफॉस्फोलिपिड सिंड्रोमसाठी सौम्य औषधे किंवा आधीच गर्भाशयातील एखादी समस्या दुरुस्त करणे. ही संपूर्ण प्रक्रिया पूर्ण करणारी बहुतेक जोडपी पुढे यशस्वीपणे गर्भधारणा टिकवतात.

तुमच्याबाबत हे एकापेक्षा जास्त वेळा घडले असेल आणि तुम्हाला आणखी एक अंदाज बांधण्याच्या फेरीऐवजी योग्य, व्यवस्थित तपासणी हवी असेल, तर अमरावतीच्या शुभम हाय-टेक हॉस्पिटल आणि टेस्ट ट्यूब बेबी सेंटरची फर्टिलिटी टीम तुमचा संपूर्ण इतिहास एकत्र बसून समजून घेईल आणि पुढील वाट दाखवेल. +91-8668954915 वर कॉल करा किंवा आमच्याशी संपर्क करा पानावरून पोहोचा.

अस्वीकरण: हा लेख केवळ सामान्य माहितीसाठी आहे आणि व्यावसायिक वैद्यकीय सल्ल्याचा पर्याय नाही. तुमच्या परिस्थितीशी संबंधित मार्गदर्शनासाठी कृपया योग्य डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.