रजोनिवृत्तीनंतर योनीतील कोरडेपणा आणि संबंधावेळी वेदना: प्रत्यक्षात काय मदत करते

यांनी वैद्यकीयदृष्ट्या पुनरावलोकन केले डॉ मंजुश्री बूब — MD, DNB, FICMCH, FICOG, इनफर्टिलिटी आणि IVF कन्सल्टंट तसेच कॉस्मेटिक, एस्थेटिक आणि फंक्शनल गायनेकोलॉजी विभागप्रमुख, शुभम हाय-टेक हॉस्पिटल, अमरावती.

या विषयावर माझ्याकडे येणाऱ्या बहुतेक स्त्रिया थेट यापासून सुरुवात करत नाहीत. त्या सांगतात की “जळजळ” बहुधा साबणामुळे होत असेल, किंवा लघवीचा संसर्ग वारंवार होतो, किंवा फक्त इतकेच की आता इच्छाच होत नाही. मग भेटीच्या शेवटी, हात आधीच पर्सवर ठेवून, हळूच म्हणतात: त्रास होतो, आणि कोणाला विचारावे कळत नाही.

तुमचीही अशीच अवस्था असेल, तर आधी हे ऐका. हे सामान्य आहे, याला वैद्यकीय नाव आहे, आणि मी पाहत असलेल्या समस्यांपैकी ही उपचार चांगले होऊ शकणाऱ्या समस्यांपैकी एक आहे.

प्रत्यक्षात शरीरात काय घडत असते

रजोनिवृत्तीपूर्वी इस्ट्रोजन योनीचे आवरण जाड, ओलसर आणि लवचिक ठेवते. इस्ट्रोजन कमी झाले की हे आवरण पातळ होते, नैसर्गिक ओलावा कमी तयार होतो आणि लवचिकता काहीशी घटते. हाच बदल मूत्रमार्ग आणि मूत्राशयाच्या भागातही होतो, म्हणूनच कोरडेपणासोबत वारंवार लघवी लागणे, जळजळ किंवा वारंवार संसर्ग हेही येते.

या सगळ्या लक्षणांच्या समूहाला आता जेनिटोयूरिनरी सिंड्रोम ऑफ मेनोपॉज म्हणतात. हे नाव महत्त्वाचे कारण ते सांगते की हे “फक्त वय वाढल्याचा परिणाम” नाही आणि तुमच्या मनाचा खेळही नाही. हा शारीरिक बदल आहे, ज्यावर शारीरिक उपचार आहेत.

सामान्य लक्षणे:

• कोरडेपणा, खाज किंवा सोलल्यासारखी जळजळ
• संबंधावेळी वेदना किंवा चिरल्यासारखे वाटणे, किंवा नंतर हलके डाग पडणे
• वारंवार लघवीला जावे लागणे, किंवा लघवीचे वारंवार संसर्ग
• घट्टपणाची भावना, किंवा बसताना आणि व्यायाम करताना अस्वस्थता

हॉट फ्लॅशप्रमाणे हे वेळेनुसार सहसा कमी होत नाही. तसेच सोडल्यास वाढत जाते, म्हणून जितकी लवकर मदत तितका उपचार सोपा.

“मी 58 वर्षांची आहे. आता यासाठी त्रास घेण्यात काय अर्थ?”

अजिबात उशीर झालेला नाही. साठी-सत्तरीतल्या ज्या स्त्रियांना “फक्त सहन करा” असे सांगितले गेले होते, त्यांच्यावर मी उपचार केले आहेत. जवळजवळ कोणत्याही वयात ऊतक उपचारांना प्रतिसाद देतात, आणि काही आठवड्यांतच आराम मिळू लागतो. तुमचा आराम प्रत्येक वयात महत्त्वाचा आहे.

खरोखर काय मदत करते, पायरी-पायरीने

1. फक्त लुब्रिकंट नव्हे, आधी मॉइश्चरायझर. या दोन वेगळ्या गोष्टी आहेत. लुब्रिकंट संबंधाच्या क्षणासाठी असते. योनीसाठीचे मॉइश्चरायझर नियमितपणे, साधारण आठवड्यातून दोन-तीन वेळा, ऊतक रोज ओलसर ठेवण्यासाठी असते. सुगंधरहित उत्पादने निवडा, आणि सुगंधी, “वॉर्मिंग” किंवा वॉश म्हणून विकल्या जाणाऱ्या गोष्टी टाळा.

2. गरज असेल तेव्हा चांगले लुब्रिकंट. पाण्यावर आधारित किंवा सिलिकॉनवर आधारित लुब्रिकंट हे नेहमीचे पर्याय आहेत. तेलामुळे कंडोमचे नुकसान होऊ शकते, त्यामुळे तुमच्यासाठी हे लागू असेल तर लक्षात ठेवा.

3. कमी मात्रेच्या योनीमार्गातील इस्ट्रोजनबद्दल विचारा. हा उपचार मूळ कारणावर काम करतो. हे क्रीम, छोटी गोळी किंवा रिंग स्वरूपात मिळते, आणि मात्रा रजोनिवृत्तीच्या हार्मोन गोळ्यांच्या तुलनेत अगदी कमी असते, रक्तात फारच थोडे शोषले जाते. बहुतेक स्त्रियांसाठी हा सर्वाधिक परिणामकारक पर्याय आहे. यासाठी चिठ्ठी आणि तुमच्या इतिहासाची थोडक्यात तपासणी लागते.

4. ऊतकांना हळुवारपणे सक्रिय ठेवा. भरपूर वेळ, लुब्रिकंट आणि आराम याशिवाय कोणतेही ध्येय नसलेले नियमित संबंध ऊतक लवचिक ठेवण्यास मदत करतात. वेदनेच्या भीतीने पेल्विक फ्लोअरचे स्नायू आखडले असतील, जे खूप सामान्य आहे, तर पेल्विक फ्लोअर फिजिओथेरपिस्टही मदत करू शकतात.

5. त्रास वाढवणाऱ्या इतर गोष्टींकडेही लक्ष द्या. धूम्रपान, कडक साबण आणि काही औषधे कोरडेपणा वाढवू शकतात. एखाद्या औषधाचा परिणाम होत असल्याची शंका असेल, तर ते स्वतः बंद करू नका; डॉक्टरांना सांगा.

“एका मैत्रिणीने यासाठी लेझर उपचाराबद्दल सांगितले. ते चांगले आहे का?”

मी सावधगिरीचा सल्ला देईन. रजोनिवृत्तीनंतरच्या कोरडेपणात योनीसाठीच्या लेझरचे पुरावे अजून मर्यादित आहेत, तर मॉइश्चरायझर आणि योनीमार्गातील इस्ट्रोजनचा अभ्यास खूप जास्त काळ झाला आहे. ही पहिली पायरी नाही. उत्सुकता असेल तर पैसे खर्च करण्यापूर्वी डॉक्टरांना प्रामाणिकपणे विचारा की याचा कोणाला फायदा होऊ शकतो आणि कोणाला नाही.

समज आणि वस्तुस्थिती

समज: कोरडेपणा म्हणजे माझी जोडीदारात रुची संपली.

वस्तुस्थिती: वेदना होत असतील तर कोणीही संबंध टाळू लागते. वेदनेवर उपचार झाले की रुची अनेकदा परत येते.

समज: योनीमार्गातील इस्ट्रोजन आणि HRT च्या गोळ्या एकच.

वस्तुस्थिती: मात्रा आणि शरीरातील परिणामाची पद्धत बरीच वेगळी आहे. हे मुख्यतः लावलेल्या जागीच काम करते.

समज: हे लाजिरवाणे आहे, त्यामुळे स्वतःच सांभाळावे.

वस्तुस्थिती: आम्ही हे दर आठवड्याला पाहतो. तुम्ही जे काही सांगाल त्याने आम्हाला आश्चर्य वाटणार नाही.

कधी लवकर यावे

कोरडेपणा सामान्य आहे, पण काही गोष्टींना मॉइश्चरायझर नव्हे, पूर्ण तपासणी लागते. खालील गोष्टी असतील तर कृपया लगेच डॉक्टरांना दाखवा:

• रजोनिवृत्तीनंतर कोणत्याही प्रकारचा रक्तस्राव, थोडासाही, याची तपासणी नेहमी आवश्यक असते
• दुर्गंधीयुक्त किंवा रक्तमिश्रित स्राव
• संबंधाशी निगडित नसलेली पोटाच्या खालच्या भागातील वेदना
• एखादी गाठ, जखम किंवा डाग जो बरा होत नाही

तुमच्या भेटीत काय अपेक्षित आहे

आम्ही आधी फक्त ऐकतो. मी तुमची लक्षणे, मासिक पाळी आणि रजोनिवृत्तीचा इतिहास, सुरू असलेली औषधे आणि आधी झालेला कोणताही कॅन्सर किंवा शस्त्रक्रिया याबद्दल विचारेन. हळुवार तपासणीतून ऊतक पातळ झाले आहे का हे सहसा लगेच कळते, आणि कधी कधी संसर्ग वगळण्यासाठी स्वॅब किंवा लघवीची तपासणी करावी लागते. मग आम्ही पर्यायांवर बोलतो, सर्वात सोप्यापासून सुरुवात करून, आणि तुम्हाला सोयीची असेल अशीच योजना ठरवतो. काहीही घाईने होत नाही आणि तुमच्या संमतीशिवाय काही केले जात नाही.

वाढत्या वयाची किंमत म्हणून अस्वस्थता सहन करण्याची गरज नाही. बोलायचे असेल तर अमरावतीतील शुभम हाय-टेक हॉस्पिटलची गायनेकोलॉजी टीम कोणताही पूर्वग्रह न ठेवता ऐकण्यासाठी येथे आहे. +91-8668954915 वर कॉल करा, आमच्या संपर्क पृष्ठाद्वारे पोहोचा, किंवा आमच्या कॉस्मेटिक, एस्थेटिक आणि फंक्शनल गायनेकोलॉजी सेवांबद्दल वाचा.

अस्वीकरण: हा लेख केवळ सामान्य माहितीसाठी आहे आणि व्यावसायिक वैद्यकीय सल्ल्याचा पर्याय नाही. तुमच्या परिस्थितीशी संबंधित मार्गदर्शनासाठी कृपया योग्य डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.