फिस्टुला शस्त्रक्रिया (LIFT / लेझर)

वैद्यकीय पुनरावलोकन डॉ. मुरलीधर बूब, MS, FAIS, DLS, FMAS - लॅप्रोस्कोपिक सर्जन व सर्जिकल गॅस्ट्रोएन्टेरोलॉजिस्ट यांनी केले आहे

हे काय आहे

अ‍ॅनल फिस्टुला म्हणजे गुदनलिकेच्या आतील भाग आणि गुदद्वाराजवळील त्वचा यांच्यामध्ये तयार झालेला एक लहान असामान्य बोगदा. त्याची सुरुवात जवळपास नेहमीच गुदनलिकेतील एखाद्या लहान ग्रंथीच्या संसर्गाने होते. ग्रंथी बंद होते, गळू तयार होते, आणि ते गळू वाहून गेल्यावर - सर्जनने उघडले असो वा आपोआप फुटले असो - मागे एक मार्ग शिल्लक राहतो. तोच मार्ग म्हणजे फिस्टुला, आणि तो आपोआप बंद होत नाही.

फिस्टुला शस्त्रक्रिया म्हणजे तो बोगदा शोधणे, तो जिथून सुरू झाला ते आतले तोंड ओळखणे, आणि शौचावर नियंत्रण ठेवणाऱ्या स्नायूला इजा न करता तो बंद करणे. आज हे काम प्रामुख्याने दोन स्फिंक्टर वाचवणारी तंत्रे करतात: LIFT, म्हणजे ligation of the intersphincteric fistula tract, आणि लेझर क्लोजर, ज्यात एक बारीक लेझर फायबर बोगदा आतून सील करतो. दोन्हींचा उद्देश एकच - फिस्टुला बरा व्हावा आणि स्फिंक्टर सुरक्षित राहावा.

कोणाला याची गरज असते

यांपैकी काही गोष्टी तुम्हाला लागू होत असतील, तर बहुधा तुम्हाला ही शस्त्रक्रिया लागेल:

• गुदद्वाराजवळ एक लहान छिद्र ज्यातून सतत स्राव होतो - पू, रक्त किंवा पिवळसर द्रव, जो कपड्यांवर डाग पाडतो, काही काळ शांत राहतो आणि पुन्हा सुरू होतो.
• काही आठवड्यांपूर्वी किंवा महिन्यांपूर्वी तुमचे गळू काढले गेले आणि ती जखम कधी पूर्ण भरलीच नाही.
• एकाच जागी वारंवार सूज आणि वेदना, जी काही दिवसांत वाढते आणि स्राव झाल्यावर कमी होते.
• खाज, ओलसरपणा आणि दुर्गंधी गुदद्वाराभोवती, जी कितीही धुतले तरी जात नाही.
• तुमची आधी फिस्टुलाची शस्त्रक्रिया झाली आहे आणि त्रास पुन्हा सुरू झाला आहे.
• तुम्हाला क्रोहन आजार किंवा क्षयरोगाचा इतिहास आहे आणि फिस्टुला झाला आहे - अशा वेळी उपचार वेगळे असतात आणि मूळ आजारावरचा उपचार सोबतच करावा लागतो.

“स्राव तर अधूनमधूनच होतो. तसाच ठेवला तर चालेल का?” हा प्रश्न मला बहुधा दोन-तीन वर्षे हा त्रास सहन करणारे लोकच विचारतात. तसाच ठेवणे म्हणजे वारंवार गळवे स्वीकारणे, आणि प्रत्येक गळू नवी सूज आणि कधी नवी फांदी जोडते. जो साधा फिस्टुला एका सरळ शस्त्रक्रियेत बरा झाला असता, तो पुरेसा वेळ गेल्यावर गुंतागुंतीचा होऊ शकतो. अत्यंत क्वचित, वर्षानुवर्षे दुर्लक्षित फिस्टुलामध्ये कर्करोगासारखा बदलही होऊ शकतो. वाट पाहिल्याने शस्त्रक्रिया लहान होत नाही.

ही कशी केली जाते

तंत्र कोणतेही असो, तत्त्व एकच: आतले तोंड शोधा, बोगद्यावर उपचार करा, स्नायू वाचवा.

आधी तपासणी. भूल दिलेल्या अवस्थेत बोगदा हळुवारपणे तपासला जातो, आणि आतले तोंड निश्चित करण्यासाठी रंग किंवा हायड्रोजन पेरॉक्साइड वापरले जाऊ शकते. गुंतागुंतीच्या किंवा पुन्हा उद्भवलेल्या फिस्टुलामध्ये आधी केलेला MRI फिस्टुलोग्राम बोगदा आणि त्याच्या फांद्यांचा नकाशा देतो.

LIFT. आतील आणि बाहेरील स्फिंक्टर स्नायूंमधील खोबणीत एक लहान छेद घेतला जातो. त्याच जागी बोगदा वेगळा करून दोन्ही बाजूंनी बांधला जातो आणि मधून कापला जातो. बाहेरचा भाग स्वच्छ करून वाहण्यासाठी मोकळा ठेवला जातो. स्फिंक्टरचे काहीही कापले जात नाही. आतले तोंड आता उरलेल्या बोगद्यापासून तुटते आणि बोगद्याला पोसणारे काहीच शिल्लक राहत नाही.

लेझर क्लोजर. एक बारीक लेझर फायबर बाहेरून बोगद्यात घातला जातो. तो मागे ओढताना चोहोबाजूंनी नियंत्रित ऊर्जा दिली जाते, ज्यामुळे बोगद्याचे आतले अस्तर आकुंचन पावून बसते. आतले तोंड त्याच वेळी टाक्याने किंवा लहान म्यूकोसल फ्लॅपने बंद केले जाते. जुन्या छिद्राखेरीज बाहेर कोणतीही जखम राहत नाही.

सीटोन, जेव्हा गरज असेल. फिस्टुलामध्ये सूज, पू किंवा मोठी गुंतागुंत असेल, तर प्रथम एक मऊ धागा बोगद्यातून ओवून कित्येक आठवडे ठेवला जातो. तो संसर्ग आटोक्यात ठेवतो आणि बोगदा परिपक्व करतो, ज्यामुळे नंतर केलेली खरी दुरुस्ती टिकण्याची शक्यता कितीतरी जास्त असते.

भूल, कालावधी आणि रुग्णालयातील मुक्काम

बहुतेक वेळा ही शस्त्रक्रिया स्पायनल भुलीत केली जाते, आणि जिथे तुमच्यासाठी अधिक योग्य असेल किंवा फिस्टुला गुंतागुंतीचा असेल तिथे जनरल भुलीत. दोन्हींमध्ये प्रक्रियेदरम्यान तुम्हाला काहीही जाणवत नाही.

बहुतेक प्रक्रियांना 30 ते 60 मिनिटे लागतात. फांद्या असलेल्या किंवा पुन्हा उद्भवलेल्या फिस्टुलाला अधिक वेळ लागतो.

ही सहसा डे-केअर किंवा एका रात्रीची भरती असते. काही तासांतच तुम्ही चालू लागता, त्याच दिवशी नेहमीचे जेवण घेता, आणि फार तर दुसऱ्या दिवशी सकाळी घरी जाता.

बरे होणे

पहिला दिवस. तीव्र वेदनेपेक्षा मंद ठणका जाणवतो, आणि ड्रेसिंगवर थोडा स्राव किंवा डाग दिसू शकतो. तुम्हाला कोमट पाण्याचे सिट्झ बाथ सुरू करायला सांगितले जाईल - दहा मिनिटांचा उथळ शेक, दिवसातून दोन-तीन वेळा. नेहमीप्रमाणे जेवा आणि भरपूर पाणी प्या; पहिले शौच मऊ होणे हे कडक आणि उशिरा होण्यापेक्षा कितीतरी चांगले.

पहिला आठवडा. ड्रेसिंग आणि सिट्झ बाथ सुरू राहतात. शौच मऊ ठेवणारे औषध आराम देते. बाहेरील छिद्रातून स्राव होणे अपेक्षित आहे आणि याचा अर्थ शस्त्रक्रिया फसली असा नाही. बैठे काम साधारणपणे चार ते सात दिवसांत शक्य होते.

दुसरा ते चौथा आठवडा. बाहेरील जखम भरत असते, स्राव कमी होत जातो, आणि दीर्घ वेळ बसणे पुन्हा सुखकर होते. जड उचलणे आणि लांबच्या दुचाकी प्रवासाचे टाळा. तंतुमय आहार आणि पाणी चालू ठेवा.

सहा आठवड्यांपर्यंत. बहुतेकांमध्ये बोगदा भरलेला असतो आणि व्यायामासह नेहमीचे आयुष्य सुरू होते. याच वेळी रुग्णाला पुन्हा तपासणे मला आवडते, कारण रेंगाळलेली भरणी लवकर लक्षात आली तर हाताळणे कितीतरी सोपे असते.

“तीन आठवड्यांनंतरही थोडा स्राव आहे. शस्त्रक्रिया फसली का?” जवळपास निश्चितपणे नाही. बांधलेल्या किंवा लेझर केलेल्या बोगद्याला सुकायला वेळ लागतो, आणि पहिल्या महिन्यात थोडा पातळ स्राव ही सामान्य भरणीचाच भाग आहे. मला काळजी तेव्हा वाटते जेव्हा स्राव वाढत असेल, वेदना वाढत असेल, किंवा सूज परत येत असेल - अशा गोष्टींसाठी पुढच्या भेटीची वाट न पाहता कळवा.

फिस्टुलोटॉमीऐवजी LIFT किंवा लेझर का

फिस्टुलोटॉमी - म्हणजे संपूर्ण बोगदा उघडून तो तळापासून भरू देणे - ही फिस्टुलाच्या सर्व शस्त्रक्रियांपैकी सर्वाधिक यशाचे प्रमाण असलेली पद्धत आहे, आणि खरोखर खालच्या, साध्या फिस्टुलासाठी आजही उत्तम पर्याय आहे. अडचण अशी की ती बोगद्यावर येणारा स्नायू कापूनच काम करते. उंच बोगद्यात याचा अर्थ स्फिंक्टरचा लक्षणीय भाग कापणे, आणि त्याची किंमत वायू किंवा शौचावरचे कायमचे नियंत्रण गमावणे असू शकते.

LIFT आणि लेझर हा सौदा टाळण्यासाठीच आहेत:

• स्फिंक्टरचा कोणताही स्नायू कापला जात नाही, त्यामुळे नियंत्रण जाण्याचा धोका अत्यंत कमी असतो.
• जखम लहान असते, त्यामुळे भरणी लवकर होते आणि ड्रेसिंग महिने नव्हे तर आठवडे लागते.
• वेदना कमी असतात, आणि बहुतेक लोक आठवडाभरात कामावर परततात.
• गरज पडल्यास पुन्हा करता येतात, आणि भविष्यातील कोणत्याही शस्त्रक्रियेचा मार्ग बंद करत नाहीत.

प्रामाणिक दुसरी बाजू अशी की फिस्टुलोटॉमीच्या तुलनेत पुन्हा उद्भवण्याची शक्यता जास्त असते. स्फिंक्टर वाचवणारी दुरुस्ती फसली, तर पुन्हा उपचार करता येतात. पण नियंत्रण बिघडले, तर ते दुरुस्त करणे कितीतरी कठीण असते. या निवडीमागचे कारण हेच आहे, आणि हीच चर्चा मी प्रत्येक रुग्णाशी निर्णयापूर्वी करतो.

धोके आणि गुंतागुंत

• फिस्टुला पुन्हा उद्भवणे - सर्वात सामान्य अडचण, आणि संमती देण्याआधी समजून घेण्यासारखी गोष्ट.
• बाहेरील जखम पूर्ण न भरणे, ज्यासाठी अधिक काळ ड्रेसिंग किंवा पुन्हा तपासणी लागू शकते.
• भरणीदरम्यान संसर्ग किंवा गळू तयार होणे.
• रक्तस्राव, जो सहसा किरकोळ असतो.
• वायूवरील नियंत्रणात काही बदल, जो स्फिंक्टर वाचवणाऱ्या तंत्रांत कमी आढळतो आणि झाल्यास सहसा तात्पुरता असतो.
• शौचाच्या वेळी वेदना पहिल्या एक-दोन आठवड्यांत.
• बोगद्याच्या निसटलेल्या फांद्या, ज्या नंतर सततच्या स्रावाच्या रूपात समोर येऊ शकतात - गुंतागुंतीच्या प्रकरणांत MRI म्हणूनच महत्त्वाची ठरते.
• स्पायनल किंवा जनरल भुलीचे नेहमीचे धोके, ज्यांची चर्चा भूलतज्ज्ञ तुमच्याशी करतील.

पर्याय

एकटा सीटोन. काहींमध्ये - विशेषतः क्रोहन आजार असलेल्या किंवा अत्यंत गुंतागुंतीचा बोगदा असलेल्या - दीर्घकाळ ठेवलेला सीटोन हा स्वतःच एक रास्त उपचार आहे, पुढच्या टप्प्याची तयारी नव्हे. तो स्फिंक्टर धोक्यात न घालता लक्षणे आटोक्यात ठेवतो.

फिस्टुलोटॉमी. खालच्या, साध्या, पहिल्यांदाच झालेल्या फिस्टुलासाठी योग्य शस्त्रक्रिया, सर्वाधिक यशाच्या प्रमाणासह.

अ‍ॅडव्हान्समेंट फ्लॅप. गुदाशयाच्या निरोगी आतल्या अस्तराचा फ्लॅप उचलून आतल्या तोंडावर शिवला जातो. उंच फिस्टुला आणि निवडक पुनरावृत्त प्रकरणांत उपयुक्त.

फिस्टुला प्लग किंवा ग्लू. स्फिंक्टरसाठी सुरक्षित आणि सोपे, पण यांचे निकाल पहिली निवड ठरण्याइतके टिकाऊ राहिलेले नाहीत.

मूळ आजारावरील उपचार. जिथे फिस्टुला क्रोहन आजार किंवा क्षयरोगामुळे आहे, तिथे मुख्य काम त्या आजारावरील उपचार हेच आहे; शस्त्रक्रिया मर्यादित आणि काळजीपूर्वक वेळ साधून केली जाते.

एक गोष्ट स्पष्ट सांगण्यासारखी आहे: बरेच लोक आपल्याला मूळव्याध आहे असे समजून येतात, कारण बाहेरून रक्त येणे आणि अस्वस्थता दोन्हींत सारखीच वाटते. हे वेगळे आजार आहेत आणि उपचारही वेगळे - फरक ओळखायला हे उपयोगी पडेल: लेझर व स्टेपलर मूळव्याध शस्त्रक्रिया, आणि मूळव्याध कधी गंभीर असते आणि सर्जनला कधी दाखवावे. आमची जनरल सर्जरी व गॅस्ट्रोएन्टेरोलॉजी टीम तुमची तपासणी करून नेमके काय आहे ते सांगेल. तुम्ही आम्ही करत असलेल्या सर्व प्रक्रिया देखील पाहू शकता.

खर्च किती येतो

आम्ही फिस्टुला शस्त्रक्रियेसाठी ठराविक किंमत प्रसिद्ध केलेली नाही, कारण कोणतेही दोन फिस्टुला उपचारात सारखे नसतात. खर्च पुढील गोष्टींनी बदलतो:

• बोगदा साधा आहे की गुंतागुंतीचा - एक खालचा सरळ बोगदा आणि फांद्या असलेला घोड्याच्या नालेसारखा फिस्टुला या पूर्णपणे वेगळ्या शस्त्रक्रिया आहेत.
• कोणते तंत्र वापरले - LIFT, लेझर, फ्लॅप दुरुस्ती, किंवा आधी सीटोन आणि नंतर निर्णायक शस्त्रक्रिया.
• प्रक्रियेला किती वेळ लागला, आणि ही पहिली शस्त्रक्रिया आहे की पुनरावृत्ती.
• शस्त्रक्रियेपूर्वी MRI फिस्टुलोग्राम लागतो की नाही.
• भुलीचा प्रकार आणि रुग्णालयातील मुक्कामाचा कालावधी.
• तुमच्या खोलीचा प्रकार, आणि हे डे-केअर प्रकरण आहे की एका रात्रीची भरती.
• वापरले जाणारे साहित्य - लेझर फायबर, टाके, एनर्जी डिव्हाइस आणि ड्रेसिंग.
• त्याच वेळी दुसरी एखादी प्रक्रिया केली का, उदाहरणार्थ मूळव्याध किंवा फिशरवरचा उपचार.
• तुमचा विमा किंवा TPA कव्हर, आणि भरतीला पूर्वमंजुरी मिळाली आहे का.

आम्हाला +91-8668954915 वर कॉल करा आणि काहीही ठरवण्यापूर्वी आम्ही तुमच्या स्वतःच्या प्रकरणासाठी लेखी, तपशीलवार अंदाज देऊ.

शस्त्रक्रियेची तयारी

• तुमची जुनी कागदपत्रे आणा - आधी काढलेल्या गळवाचा तपशील, मागील शस्त्रक्रियेच्या नोंदी, आणि केलेले कोणतेही स्कॅन. या गोष्टी नियोजन सर्वाधिक बदलतात.
• सल्ला दिला असेल तर MRI आधीच करून घ्या, आणि फक्त अहवाल नव्हे तर फिल्मही आणा.
• पोटाची लक्षणे सांगा - दीर्घकाळचा जुलाब, रक्त, वजन घटणे किंवा तोंडात फोड ही क्रोहन आजाराकडे निर्देश करू शकतात, ज्याने संपूर्ण दृष्टिकोन बदलतो.
• रक्त पातळ करणाऱ्या औषधांबद्दल तारखेच्या बराच आधी चर्चा हवी; हृदयाचे औषध स्वतःच्या मनाने कधीही बंद करू नका.
• धूम्रपान थांबवा. या भागातील भरणी धूम्रपान करणाऱ्यांमध्ये स्पष्टपणे वाईट असते, आणि ही त्या मोजक्या गोष्टींपैकी एक आहे जी पूर्णपणे तुमच्या हातात आहे.
• उपवास. शस्त्रक्रियेपूर्वी सहा तास काहीही खाऊ नये आणि दोन तास काहीही पिऊ नये, किंवा भूलतज्ज्ञ सांगतील त्याप्रमाणे.
• स्नानगृह तयार ठेवा - सिट्झ बाथसाठी लहान टब किंवा घमेले, सैल सुती अंतर्वस्त्रे, आणि ड्रेसिंग व पॅडची सोय.
• तंतुमय आहार आणि पाणी आतापासूनच सुरू करा, शस्त्रक्रियेच्या आधीच, म्हणजे नंतरचे पहिले शौच सोपे जाईल.

---

फिस्टुला हा जीवघेणा आजार नाही, पण थकवणारा नक्कीच आहे, आणि संकोचामुळे लोक तो गरजेपेक्षा कितीतरी जास्त काळ सहन करत राहतात. शुभम हाय-टेक हॉस्पिटल अँड टेस्ट ट्यूब बेबी सेंटर, अमरावती येथील सर्जिकल गॅस्ट्रोएन्टेरोलॉजी टीम तुमची नीट तपासणी करेल, तुमचा फिस्टुला साधा आहे की गुंतागुंतीचा हे सांगेल, आणि त्यासाठी कोणती शस्त्रक्रिया योग्य आहे व का, हे समजावून सांगेल. +91-8668954915 वर कॉल करा किंवा इथे संपर्क साधा.

अस्वीकरण: हा लेख केवळ सामान्य माहितीसाठी आहे आणि व्यावसायिक वैद्यकीय सल्ल्याचा पर्याय नाही. तुमच्या परिस्थितीशी संबंधित मार्गदर्शनासाठी कृपया योग्य डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.