खोकताना, हसताना किंवा शिंकताना लघवी गळणे: स्ट्रेस युरिनरी इन्कॉन्टिनन्स

यांनी वैद्यकीयदृष्ट्या पुनरावलोकन केले डॉ मंजुश्री बूब — MD, DNB, FICMCH, FICOG, इनफर्टिलिटी आणि IVF कन्सल्टंट तसेच कॉस्मेटिक, एस्थेटिक आणि फंक्शनल गायनेकोलॉजी विभागप्रमुख, शुभम हाय-टेक हॉस्पिटल, अमरावती.

माझ्याकडे येणाऱ्या अनेक स्त्रियांनी शांतपणे आपले आयुष्य यानुसार बदलून घेतलेले असते. कुठे शौचालय आहे हे त्यांना सगळीकडे माहीत असते. त्या गडद रंगाचे कपडे घालतात, सोबत एक जादा पॅड ठेवतात, मुलांसोबतच्या उड्या मारण्याच्या खेळांपासून दूर राहतात, आणि शिंक येण्याआधीच स्वतःला सावरतात. बहुतेकींनी याबद्दल एक शब्दही काढलेला नसतो, बहिणीजवळही नाही किंवा जवळच्या मैत्रिणीजवळही नाही.

हे तुमच्यासारखे वाटत असेल, तर सर्वात उपयोगी गोष्ट आधी सांगते: खोकताना, हसताना किंवा शिंकताना लघवी गळणे याला स्ट्रेस युरिनरी इन्कॉन्टिनन्स म्हणतात, ते सामान्य आहे, आणि त्यात सहसा बरीच सुधारणा होऊ शकते.

प्रत्यक्षात काय घडत असते

तुमचे मूत्राशय एका लहान स्नायुमय झडपेने, म्हणजे युरेथ्राने, बंद ठेवलेले असते, आणि त्याच्या खाली पेल्विक फ्लोअर स्नायू व लिगामेंट यांचा झोपाळ्यासारखा आधार असतो. खोकताना, हसताना, उडी मारताना किंवा काही उचलताना पोटातील दाब अचानक वाढतो. आधार मजबूत असेल तर झडप बंद राहते. आधार कमकुवत झाला असेल तर थोडी लघवी बाहेर येते.

येथे “स्ट्रेस” म्हणजे चिंता किंवा मानसिक ताण नव्हे. याचा अर्थ फक्त मूत्राशयावर पडलेला शारीरिक जोर.

हा आधार कमकुवत करणाऱ्या सामान्य गोष्टी:

• गर्भधारणा आणि नैसर्गिक प्रसूती, विशेषतः अनेक मुलांनंतर किंवा दीर्घ प्रसववेदनांनंतर
• रजोनिवृत्तीच्या सुमारास आणि नंतर इस्ट्रोजन कमी होणे
• दीर्घकाळचा खोकला, जसे धूम्रपान करणाऱ्यांमध्ये किंवा दम्यात
• बद्धकोष्ठतेमुळे वर्षानुवर्षे जोर लावणे
• वजन जास्त असणे, किंवा नियमित जड वस्तू उचलणे
• काही स्त्रियांचे ऊतक जन्मतःच सैल असतात

यापैकी एक किंवा अधिक गोष्टी असल्या तरी गळतेच असे नाही, आणि गळत असेल तर तुम्ही काही चुकीचे केले असे नाही.

स्ट्रेस, अर्ज की दोन्ही?

डॉक्टरांना दाखवण्यापूर्वी एक छोटी स्वतःची तपासणी. जे तुम्हाला लागू होते त्यावर खूण करा:

• खोकताना, शिंकताना, हसताना, उडी मारताना किंवा उचलताना थोडी लघवी गळते
• हे कोणतीही पूर्वसूचना नसताना आणि तीव्र निकड नसताना होते
• निकड इतकी अचानक येते की शौचालयाकडे जाताना वाटेतच गळते
• मला खूप वेळा जावे लागते, रात्रीही अनेक वेळा
• निकड आली की मी रोखू शकत नाही

पहिल्या दोन गोष्टी स्ट्रेस इन्कॉन्टिनन्सकडे निर्देश करतात. उरलेल्या तीन ओव्हरअॅक्टिव्ह ब्लॅडरकडे. अनेक स्त्रियांमध्ये दोन्ही यादीतल्या गोष्टी आढळतात, आणि हे डॉक्टरांना सांगणे उपयुक्त असते, कारण उपचार वेगळे असतात.

“माझी मुले वीस वर्षांपूर्वी झाली आणि हे आत्ताच सुरू झाले. याचा अजूनही त्याच्याशी संबंध आहे का?”

शक्य आहे. ऊतक वर्षानुवर्षे कसेबसे निभावून नेतात आणि रजोनिवृत्तीनंतर इस्ट्रोजन कमी झाल्यावर हार मानतात. म्हणजे प्रसूती आणि रजोनिवृत्ती दोन्हींची भूमिका असू शकते, आणि दुसऱ्या भागावर स्थानिक इस्ट्रोजनने काही प्रमाणात उपचार होऊ शकतात. या बाजूबद्दल मी रजोनिवृत्तीनंतर योनीतील कोरडेपणा या लेखात लिहिले आहे.

काय मदत करते, मी साधारणपणे सुचवते त्या क्रमाने

1. पेल्विक फ्लोअर व्यायाम, योग्य पद्धतीने. कल्पना करा की तुम्ही वायू रोखण्याचा प्रयत्न करत आहात आणि त्याच वेळी लघवीचा प्रवाहही थांबवत आहात. तो हलका आत आणि वरच्या दिशेने जाणारा आकुंचनाचा स्नायू म्हणजेच तो स्नायू. काही सेकंद धरून ठेवा, पूर्ण सैल सोडा, आणि पुन्हा करा. मांड्या, नितंब आणि पोट सैल ठेवा. रोज सराव करा, आणि खोकण्यापूर्वी किंवा उचलण्यापूर्वी तो स्नायू आवळा. यासाठी संयम लागतो; काही महिने द्या.

2. शंका असेल तर फिजिओथेरपिस्ट. चुकीचे स्नायू आवळले जाणे खरोखर सोपे आहे. पेल्विक फ्लोअर फिजिओथेरपिस्ट तपासून तुम्हाला शिकवू शकतात.

3. रोजच्या सवयी सुधारा. जास्तीचे कॅफीन कमी करा, एकाच वेळी खूप पाणी पिऊ नका, आणि दर तासाला “गरज पडली तर” म्हणून जाऊ नका, त्यामुळे मूत्राशय कमी साठवायला शिकते. सततचा खोकला आणि बद्धकोष्ठतेवर उपचार करा, आणि आरामदायक वजन राखण्याचा प्रयत्न करा.

4. रजोनिवृत्तीनंतर स्थानिक इस्ट्रोजन. ऊतक पातळ आणि कोरडे झाले असतील, तर कमी मात्रेचे योनीमार्गातील इस्ट्रोजन युरेथ्रा आणि आजूबाजूच्या ऊतकांना मदत करू शकते. डॉक्टर थोड्या तपासणीनंतर ते लिहून देतात.

5. गरज पडल्यास साधने आणि प्रक्रिया. काही स्त्रियांसाठी योनीत ठेवला जाणारा पेसरी मूत्राशयाच्या बाहेर पडण्याच्या मार्गाला आधार देऊ शकतो. या पायऱ्यांनंतरही लक्षणे त्रास देत असतील, तर प्रक्रिया आहेत, जसे युरेथ्राला आधार देणारा स्लिंग किंवा बल्किंग इंजेक्शन. त्या काही स्त्रियांना योग्य ठरतात आणि काहींना नाही, म्हणून आम्ही तुमच्या तपासण्या, एकूण प्रकृती आणि भविष्यातील गर्भधारणेची योजना यांचा विचार करतो. साध्या उपायांना योग्य संधी मिळण्यापूर्वी मी यापैकी कशाचीही शिफारस करणार नाही.

“लघवी कमी गळावी म्हणून मी पाणी पिणेच बंद करू का?”

कृपया असे करू नका. घट्ट लघवी मूत्राशयाला त्रास देते आणि निकड वाढवू शकते, तसेच संसर्ग आणि खड्यांचा धोका वाढतो. दिवसभर नेहमीप्रमाणे पाणी प्या, झोपण्यापूर्वीच्या दोन तासांत थोडे कमी.

समज आणि वस्तुस्थिती

समज: आई होण्याचा किंवा वय वाढण्याचा हा सामान्य भाग आहे.

वस्तुस्थिती: हे सामान्य आहे, पण ते स्वीकारलेच पाहिजे असे नाही. बहुतेक स्त्रियांमध्ये उपचार काम करतात.

समज: रोज पॅड वापरणे हाच सुरक्षित उपाय.

वस्तुस्थिती: पॅड समस्या हाताळतात, तिच्यावर उपचार करत नाहीत. हवे तर वापरा, पण तिथेच थांबू नका.

समज: शस्त्रक्रिया हाच खरा उपाय.

वस्तुस्थिती: आधी व्यायाम आणि साधे उपाय करून पाहिले जातात, आणि अनेक स्त्रियांना इतक्यानेच इतका आराम मिळतो की पुढे काही करावे लागत नाही.

तुमच्या भेटीत काय अपेक्षित आहे

आम्ही संभाषणाने सुरुवात करतो: कधी गळते, किती, तुम्ही काय पिता, तुमच्या प्रसूती, मासिक पाळी, कोणती औषधे. तुम्हाला काही दिवस एक साधी ब्लॅडर डायरी ठेवण्यास सांगितले जाऊ शकते. मग हळुवार तपासणी, अनेकदा खोकल्याच्या चाचणीसह, जेणेकरून गळणे पाहता येईल आणि आधाराची तपासणी होईल. लघवीच्या चाचणीतून संसर्ग वगळला जातो. कधी कधी सोनोग्राफी किंवा मूत्राशयाच्या दाबाचा सविस्तर अभ्यास करावा लागतो, विशेषतः शस्त्रक्रियेचा विचार असेल तर. कोणतीही चाचणी का केली जात आहे हे तुम्हाला नेहमी सांगितले जाईल.

कधी लवकर यावे

खालील गोष्टी असतील तर कृपया लगेच डॉक्टरांना दाखवा:

• लघवीतून रक्त जाणे
• लघवी करताना जळजळ किंवा वेदना, किंवा वारंवार संसर्ग
• मूत्राशय पूर्ण रिकामे करण्यात अडचण, किंवा प्रवाह खूप कमकुवत
• दिवसरात्र सतत थेंब थेंब गळत राहणे
• योनीत फुगवटा किंवा जडपणा जाणवणे, किंवा पाठीत किंवा पायांत नवी कमजोरी

तुम्हाला आपले आयुष्य मूत्राशयाभोवती आखण्याची गरज नाही. बोलायचे असेल तर अमरावतीतील शुभम हाय-टेक हॉस्पिटलची गायनेकोलॉजी टीम कोणताही पूर्वग्रह न ठेवता ऐकेल. +91-8668954915 वर कॉल करा, आमच्या संपर्क पृष्ठाद्वारे पोहोचा, किंवा आमच्या कॉस्मेटिक, एस्थेटिक आणि फंक्शनल गायनेकोलॉजी सेवांबद्दल वाचा.

अस्वीकरण: हा लेख केवळ सामान्य माहितीसाठी आहे आणि व्यावसायिक वैद्यकीय सल्ल्याचा पर्याय नाही. तुमच्या परिस्थितीशी संबंधित मार्गदर्शनासाठी कृपया योग्य डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.