"काहीतरी खाली येत आहे" ही भावना: सुरुवातीचा पेल्विक ऑर्गन प्रोलॅप्स

यांनी वैद्यकीयदृष्ट्या पुनरावलोकन केले डॉ मंजुश्री बूब — MD, DNB, FICMCH, FICOG, इनफर्टिलिटी आणि IVF कन्सल्टंट तसेच कॉस्मेटिक, एस्थेटिक आणि फंक्शनल गायनेकोलॉजी विभागप्रमुख, शुभम हाय-टेक हॉस्पिटल, अमरावती.

त्या जवळजवळ नेहमी एकाच वाक्याने सुरुवात करतात: “हे कदाचित विचित्र वाटेल, पण…” मग वर्णन येते. संध्याकाळपर्यंत ओटीपोटाच्या खालच्या भागात जडपणा. शौचालयातून उठताना काहीतरी बाहेर येईल असे वाटणे. आंघोळ करताना जाणवलेली एक मऊ गाठ, जिच्याबद्दल भीतीपोटी त्या कुणालाही काही बोलू शकल्या नाहीत.

मला हे विचित्र वाटत नाही. हा पेल्विक ऑर्गन प्रोलॅप्ससारखा वाटतो, जी खूप सामान्य समस्या आहे, आणि सुरुवातीला लक्षात आली तर आपण बरेच काही करू शकतो.

प्रोलॅप्स म्हणजे नेमके काय

तुमचे मूत्राशय, गर्भाशय आणि गुदाशय स्नायू आणि लिगामेंट यांच्या झोपाळ्यासारख्या आधाराने, म्हणजे पेल्विक फ्लोअरने, आपल्या जागी धरलेले असतात. हा आधार सैल झाला की त्यापैकी एखादा अवयव खाली सरकून योनीच्या पुढच्या किंवा मागच्या भिंतीवर दाब टाकू शकतो, किंवा गर्भाशय आपल्या योग्य जागेपेक्षा खाली येऊ शकते. डॉक्टर याला जो अवयव खाली सरकला त्याच्या नावाने ओळखतात, जसे मूत्राशय (सिस्टोसील), गुदाशय (रेक्टोसील) किंवा युटेरिन प्रोलॅप्स, आणि सौम्य ते वाढलेला अशा अनेक श्रेणींमध्ये मोजतात.

हे फाटणे नाही, आणि लोकांना वाटते तितके धोकादायकही नाही. हे आधार कमी होणे आहे, आणि नावापेक्षा किती कमी झाला आहे हे जास्त महत्त्वाचे असते.

हे का होते

• गर्भधारणा आणि नैसर्गिक प्रसूती, विशेषतः अनेक प्रसूती, मोठे बाळ किंवा प्रसूतीचा लांब दुसरा टप्पा
• रजोनिवृत्तीनंतर इस्ट्रोजन कमी होणे, ज्यामुळे ऊतक पातळ आणि कमकुवत होतात
• बद्धकोष्ठतेमुळे वर्षानुवर्षे जोर लावणे
• दीर्घकाळचा खोकला
• वारंवार जड वजन उचलणे, कामावर किंवा मुलांना उचलताना
• वजन जास्त असणे
• जन्मतः सैल संयोजी ऊतक, जे काही कुटुंबांत आढळते

हे धोके असले तरी प्रोलॅप्स होतोच असे नाही, आणि प्रोलॅप्स झाला म्हणजे तुम्ही काही चुकीचे केले असे नाही.

एक छोटी स्वतःची तपासणी

जे तुम्हाला लागू होते त्यावर खूण करा:

• ओटीपोटात जडपणा किंवा ओढ, जी संध्याकाळी वाढते
• चेंडूवर बसल्यासारखे वाटणे
• योनीच्या तोंडाशी फुगवटा जो हाताला लागतो किंवा दिसतो
• लघवी किंवा शौचास होण्यासाठी योनीवर किंवा पेरिनियमवर दाबावे लागणे
• मूत्राशय किंवा आतडे पूर्ण रिकामे झाले नाही असे वाटणे
• पाठदुखी जी झोपल्यावर कमी होते
• संबंधाच्या वेळी अस्वस्थता किंवा सैलपणाची भावना

एक-दोन खुणा असल्या तरी पुढच्या भेटीत डॉक्टरांना सांगण्यासाठी पुरेशा आहेत. यापैकी कोणतीही एकटी आणीबाणी नाही.

“माझे दुसरे बाळ तीन वर्षांपूर्वी झाले. हे आत्ताच का दिसत आहे?”

अनेकदा आधार बराच काळ तग धरतो आणि मग काही अतिरिक्त भार पडला की हार मानतो: हट्टी खोकला, बद्धकोष्ठता, जड काम, किंवा रजोनिवृत्तीत इस्ट्रोजन कमी होणे. म्हणजे प्रसूती पाया घालते आणि नंतरचा ताण तो समोर आणतो. याचा अर्थ काहीतरी नवीन बिघडले असा नाही.

काय मदत करते, सहसा याच क्रमाने

पेल्विक फ्लोअर व्यायाम. कल्पना करा की तुम्ही वायू आणि लघवीचा प्रवाह एकाच वेळी रोखत आहात, आणि आत व वरच्या दिशेने ओढत आहात. थोडा वेळ धरा, पूर्ण सोडा, पुन्हा करा, आणि मांड्या, नितंब व पोट सैल ठेवा. पेल्विक फ्लोअर फिजिओथेरपिस्ट तुम्ही योग्य स्नायू वापरत आहात याची खात्री करू शकतात. व्यायामामुळे वाढलेला प्रोलॅप्स उलटत नाही, पण लक्षणे अनेकदा कमी होतात आणि सौम्य प्रोलॅप्स वाढण्यापासून रोखण्यास मदत होऊ शकते. काही महिने द्या.

दाब कमी करा. बद्धकोष्ठतेवर फायबर, पाणी आणि पायांखाली छोटे स्टूल ठेवून उपचार करा, म्हणजे जोर लावावा लागणार नाही. जुन्या खोकल्याकडे लक्ष द्या. आरामदायक वजन राखण्याचा प्रयत्न करा. उचलताना श्वास बाहेर सोडा आणि पेल्विक फ्लोअर आवळा.

रजोनिवृत्तीनंतर स्थानिक इस्ट्रोजन. कमी मात्रेचे योनीमार्गातील इस्ट्रोजन, थोड्या तपासणीनंतर डॉक्टरांनी लिहून दिल्यास, पातळ आणि कोरड्या ऊतकांमध्ये सुधारणा करू शकते, आणि आराम तसेच मूत्राशयाच्या लक्षणांनाही मदत करते. या बाजूबद्दल मी रजोनिवृत्तीनंतर योनीतील कोरडेपणा या लेखात लिहिले आहे.

पेसरी. हा योनीत ठेवला जाणारा मऊ, काढता येण्याजोगा आधार आहे. अनेक स्त्रिया तो वर्षानुवर्षे आरामात वापरतात, आणि ज्यांना शस्त्रक्रिया टाळायची किंवा पुढे ढकलायची आहे, किंवा ज्यांच्यासाठी ती योग्य नाही, त्यांच्यासाठी तो उपयुक्त आहे.

गरज असल्यास शस्त्रक्रिया. वरील उपायांनंतरही लक्षणे त्रास देत असतील, किंवा प्रोलॅप्स वाढलेला असेल, तर शस्त्रक्रिया आधार पुन्हा देऊ शकते. कोणती शस्त्रक्रिया योग्य हे कोणता अवयव खाली आला आहे, तुमचे वय, तुम्हाला गर्भाशय ठेवायचे आहे का, तुम्ही लैंगिकदृष्ट्या सक्रिय आहात का आणि पुढे गर्भधारणेची योजना आहे का यावर अवलंबून असते. काही स्त्रियांना हिस्टेरेक्टॉमीचा सल्ला दिला जातो, आणि काही गर्भाशय राखू शकतात; लॅपरोस्कोपिक हिस्टेरेक्टॉमी बद्दल तुम्ही वाचू शकता. कुणालाही शस्त्रक्रियेसाठी घाई केली जाऊ नये.

“नातवंडांना उचलणे आणि घरकाम करत राहणे वाईट आहे का?”

रोजची सामान्य हालचाल ठीक आहे आणि चालणे फायदेशीर आहे. मर्यादित करण्यासारख्या गोष्टी म्हणजे वारंवार जड वजन उचलणे आणि जोर लावणे. उचलताना श्वास बाहेर सोडा, पेल्विक फ्लोअर आवळा, आणि जड कामे शक्य तिथे वाटून घ्या.

समज आणि वस्तुस्थिती

समज: प्रोलॅप्स म्हणजे गर्भाशय पूर्णपणे बाहेर येईल.

वस्तुस्थिती: बहुतेक प्रोलॅप्स सौम्य किंवा मध्यम असतात आणि तसेच राहतात, विशेषतः उपचारांसह. वाढलेले प्रकरण कमी असतात.

समज: शस्त्रक्रिया हाच एकमेव उपाय.

वस्तुस्थिती: व्यायाम, जीवनशैलीतील बदल, इस्ट्रोजन आणि पेसरी अनेक स्त्रियांना मदत करतात, आणि काहींना यापलीकडे काही लागत नाही.

समज: हे मुले होण्याची किंमत आहे, त्यामुळे काही करता येत नाही.

वस्तुस्थिती: हे सामान्य आहे, पण यावर उपचार आहेत, आणि गप्प सहन करण्याची गरज नाही.

तुमच्या भेटीत काय अपेक्षित आहे

आम्ही संभाषणाने सुरुवात करतो: तुमची लक्षणे, प्रसूती, मूत्राशय आणि आतड्यांच्या सवयी, मासिक पाळी किंवा रजोनिवृत्ती, आणि तुम्हाला उपचारांतून काय हवे आहे. तपासणी हळुवार असते आणि झोपून केली जाते, अनेकदा खोकल्याच्या किंवा जोर लावण्याच्या चाचणीसह, आणि कधी उभे राहूनही, म्हणजे किती आधार कमी झाला आहे ते कळते. त्यानंतर लघवीची चाचणी आणि गरज असल्यास सोनोग्राफी होऊ शकते. प्रत्येक चाचणी कशासाठी आहे आणि तुमच्या प्रोलॅप्सची श्रेणी काय आहे हे तुम्हाला सोप्या शब्दांत सांगितले जाईल.

कधी लवकर यावे

खालील गोष्टी असतील तर कृपया लगेच डॉक्टरांना दाखवा:

• लघवी करण्यात अडचण, किंवा अजिबात लघवी होऊ न शकणे
• योनीच्या तोंडाशी बाहेर आलेल्या ऊतकातून रक्त, उघडी जखम किंवा स्राव
• लघवीतून रक्त जाणे, किंवा वारंवार लघवीचा संसर्ग
• सतत वेदना, किंवा फुगवट्यासह ताप
• फुगवटा हळुवारपणे परत आत ढकलता न येणे

प्रोलॅप्स वाढण्याची वाट पाहण्याची गरज नाही. बोलायचे असेल तर अमरावतीतील शुभम हाय-टेक हॉस्पिटलची गायनेकोलॉजी टीम कोणताही पूर्वग्रह न ठेवता ऐकेल. +91-8668954915 वर कॉल करा, आमच्या संपर्क पृष्ठाद्वारे पोहोचा, किंवा आमच्या कॉस्मेटिक, एस्थेटिक आणि फंक्शनल गायनेकोलॉजी सेवांबद्दल वाचा. लघवी गळणेही सोबत असेल तर स्ट्रेस युरिनरी इन्कॉन्टिनन्स वरचा आमचा लेख पाहा.

अस्वीकरण: हा लेख केवळ सामान्य माहितीसाठी आहे आणि व्यावसायिक वैद्यकीय सल्ल्याचा पर्याय नाही. तुमच्या परिस्थितीशी संबंधित मार्गदर्शनासाठी कृपया योग्य डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.